Geography and History of Ames

Pasando a remuda da nosa memoria histórica « Atrás    

Título

Carmen Villar Carril: unha vida entre o candil e a luz eléctrica

 

Lucía González Calvo · 6 mayo 2025 17:50


Título

"O aniversario que nunca chegarei a celebrar"


Foto coa persoa entrevistada

Encabezado da carta
Querida nai,

Non sei se algunha vez chegarás a ler estas palabras, pero escribo coa esperanza de que, dalgunha maneira, poidan cruzar os muros e o frío que nos separan

Corpo da carta
Levo semanas aquí, en Mauthausen, e cada día é un reto novo contra a fame, o frío e a desesperanza. Perdín a conta dos días dende que fun separado de ti e dos demais. Xa non somos persoas: somos números, mans que traballan ata caer, bocas que deben calar. Eu son agora o preso 78943. Nin o meu nome lles importa.

Todos os días vexo xente morrer diante de min, e teño medo, mamá. Medo de ser o seguinte, medo de non volver verte. Pero tamén sinto rabia. Rabia por todo o que nos roubaron, por non poder celebrar o meu próximo aniversario contigo. En decembro cumprirei 23 anos… se é que chego. Aquí poucos os celebran. Moitos xa saben que non vivirán para o seguinte.

Aínda así, dentro do horror, hai momentos en que me lembro da nosa cociña en Mád, do cheiro do pan que faciamos xuntos, dos teus contos mentres a noite caía. Eses recordos son os que me manteñen vivo, nai. A memoria é o que me queda cando o corpo xa non pode máis.


Despedida da carta
Non sei se volveremos vernos. Gustaríame abrazarte unha vez máis, dicirche que resistín, que sobrevivín a todo isto. Pero se non o consigo, por favor, lembra que loitei con toda a miña forza.

Se alguén leva esta carta ata ti, que che diga que o teu fillo te amou sempre. Que non deixes que o noso recordo desapareza como tantos outros aquí.

Con todo o amor que me queda,
Luis Erwin Stillmann Rottenstein

Idade
76

Foto de contexto

Foto de contexto

Historia
A miña avoa naceu nos anos 50 nunha pequena aldea de Galicia, preto do río Ulla. A súa infancia transcorreu nun mundo moi distinto ao de hoxe. Non había auga corrente nin electricidade nas casas. A auga recollíase dun pozo que tiñan ao lado da casa, pero non era potable: usábase para os animais, para lavarse e para limpar. Para beber e cociñar, ían buscar auga a unha fonte próxima.

A luz viña dun candil con velas ou dunha lámpada de carburo, que só se acendía ocasionalmente porque era cara. Non foi ata que tivo uns 9 anos que chegou a luz eléctrica, aínda que con moitas interrupcións. A situación mellorou cando a empresa Fenosa comprou unha central eléctrica preto do Ulla. Cando hai pouco tempo houbo un apagón en España, ela recordou inmediatamente a súa infancia.

Vivían todos nunha vivenda con tres dormitorios e un comedor grande. Na súa casa, de dez fillos, os seus pais e durante un tempo a súa tía, había tres dormitorios de dúas camas pouco menos que matrimoniais cada un, todas elas compartidas, chegando a durmir ata tres persoas nunha mesma cama.

Aínda que di que nunca pasou fame, si lembra que había escaseza. A súa familia tiña pan, algo de carne, ovos de cando en vez e un pouco de leite. Ao estar nunha aldea, autoabastecíanse bastante. Sempre fixeron tres comidas ao día, pero había familias máis pobres. Lembra unha casa onde aos nenos lles daban un anaco de pan e mandábanos directamente para a cama.

Non viviu a época das cartillas de racionamento, pero a súa nai e a súa tía contábanlle como funcionaban: íase co caderno á tenda e daban o que correspondía segundo o número de persoas na casa.

Durante os anos 50 e 60 moita xente marchou, antes a xente ía para América e máis tarde comezaron a distribuírse por Europa. Ela tivo tíos que emigraron a Bilbao e primos a Barcelona. Na súa aldea pasouse de ter moitos nenos e mozos a case quedar deshabitada. Na escola eran máis de 60 nenas de diferentes idades cunha única mestra. Aprendían o básico: ler, escribir (aínda que sen ter en conta a ortografía), e as catro operacións matemáticas principais. A ela botárona da escola aos 13, pero cando foi a Santiago, a súa nai apuntouna a clases particulares e alí descubriu que valía para estudar. Preparou exames para entrar no bacharelato e logrouno. Foi onde máis aprendeu.

Todas as mulleres da súa aldea traballaban no campo: labraban, recollían as colleitas e, ademais, criaban aos fillos. A que menos, tiña 3 ou 4, pero o habitual era ter entre 7 e 8 fillos. O cambio de roupa facíase unha vez por semana. Cada ano facíanlles roupa nova: un vestido "bo" para ir á misa e outro para diario. Para a escola levaban un mandilón azul e, se se manchaba, había que seguir co mesmo ata o domingo.

A maior aspiración que esperabase das mulleres daquela época era casar, a ser posible cun home de boa posición económica. O máis valorado era formar unha familia, ter fillos, coidalos, atender á casa, facer a comida, coidar dos maiores e, ademais, axudar no campo. As opcións eran poucas: ou casabas ou ingresabas nun convento. Quedar solteira estaba mal visto e ser nai sen estar casada era case un escándalo social. Aquelas mulleres eran consideradas parias, e a xente dicía con compaixón ou desprezo: "pobriña, quedou solteira".

Preservar a virxindade ata o matrimonio era unha norma imposta; despois, cada unha facía o que podía. Se unha moza quedaba embarazada fóra do matrimonio, era moi probable que o home non quixese saber nada e ela quedase soa. A miña avoa lembra o caso dunha amiga que tivo que fuxir da casa por esa razón. Tamén fala dunha irmá súa, que está casada cun fillo de solteira; a nai do rapaz emigrara a Inglaterra e o neno quedara ao coidado da avoa e das tías.

Desde pequenas, as nenas eran educadas para desconfiar dos homes: ensinábanlles que había que mantelos "a raia", porque só querían “iso”, e logo abandonaban ás mozas sen importarlles quedaban embarazadas.


Título

Cristina López Domínguez ,ditadura franquista.

 

Iván Malvárez López · 13 noviembre 2019 23:47


Foto coa persoa entrevistada

Idade
40

Historia
A ditadua franquista ocurreu despois da guerra civil realizada polo xeneral Francisco Franco.Fixo que moita xente fuxira ao extranxeiro por medo, e que houbera moitas execucions por estar en contra a Franco.Miña nai acordase de cando sua avoa lle dicia, que había moitos hombre escondidos polo monte por mor a que os leven,logo dicia que se executaba a xente e deixabanse os corpos nas cuneta e iso era un signo de poder.Esta historia non ma dixo miña nai pero miña avoa acordabase cando había execusions no polígono do Tambre(Santiago).


Título

A dura vida durante o franquismo

 

Diego Vazquez Pais · 14 mayo 2023 17:09


Foto coa persoa entrevistada

Idade
63

Historia
Miña tía conta que os meus bisavós viñeron do Axuntamento de Tordolla con seis fillas, a maior, miña avoa con 20 anos e a menor con seis. Meu bisavó era fillo duns caseiros tamén de Tordolla e miña bisavoa era dunha casa moi rica a súa familia non quería que se casara co meu bisavó porque era moi pobre e seu cuñado enganouna e non lle dou o que lle correspondía por iso tiveron que vir a Lañas de caseiros, e dicir, que tiñan que traballar para un amo, dándolle a metade de todo o que recollían, millo, fabas, etc… Vivían nunha casa de préstamo que lles facilitou o amo ata que reuniron o diñeiro necesario para comprar unha casa. Cando viñeron para lañas trouxeron todas as suas pertencas en carros tirados por bois. Decía miña avoa que nunca pasaron fame como moitos da aldea, pero ainda así había falta de recursos, meu bisavó facía de todo incluso zocas para as súas fillas e utensilios de labranza. Para que súas fillas aprenderan a leer e escribir, meu bisavó pagaba un ferrado de trigo para que un home que non era mestre lles insinase, iso pola noite xa que polo día tiñan que traballar. Naquela época fíxose a carretera de Negreira a Lañas meu bisavó e súas fillas traballaban esmurrillando pedra. Durante as festas viña a súa familia de Tordolla a celebrala e sacrificaban un carneiro. Cando ían as festas levaban o calzado de traballo ata o lugar da festa e despois poñían o calzado para a festa, xa que as corredoiras estaban cheas de lama. Ían a feira a Negreira e levaban hovos, erbellas e nebiña, para vendelas, cos ovos compraban o aceite e o xabón para a semana, e ca nebiña, a roupa de inverno. Despois de tanto trabajo e tantas necesidades o meu bisavó vivíu ata os 97 anos.



Título

Dolores Vergara Vilariño falanos da vida na posguerra

 

Antón Martínez Núñez · 15 noviembre 2019 00:33


Foto coa persoa entrevistada

Idade
64

Historia
A historia que vos vou contar é o que vivíu miña avoa( a posguerra tardía), e algunhas anecdotas que lle contaron cando era moi pequena.
Ela naceu nunha posguerra tardía. Ela vivíu a ditadura e a transición, en cambio a república e a guerra civil non, xa que ainda non había nacido .Ela no llego a vivir el golpe de estado ya que cuando este se provoco, ella aun no llego a este mundo. ela si que vivíu o exilio, cando era pequena a xente famosa saía do país polo porto de Vigo, e solían ir todos a Sudamérica, solo so podían permitir a xente con moitos cartos.
Miña avoa nunca viu a franco en persoa, pero o que si facía escoitar os discursos de franco .Ela decíame que en noitevoa víase sempre un discurso de franco, xa que e igual de importante que actualmete as campanadas. Tamén contoume algo moi curioso, que antes antes de ver unha película, poñíase unha cousa chamada `nodo´ isto é como unhas noticias cortas que dicían onde situábase franco naquel momento ou que estaría a facer.
Miña avoa non veu nunca ningunha execución, pero dime que facíase na praia ao lado do mar a noite ou nos mercados.
Pola zona onde vivía non localizábase ningún campo de refuxiados.
Ela non chegou a vivir a emigración xa que este acontecemento ocurríu no principio da posguerra, e ela naceu 16 anos despois, pero seus pais contaronlle que eles si, que vivian moi atrasados e a xente emigraba a Cuba Arxentina e Buenos Aires.
Ela coñecía varios fuxidos. Os seus veciños escondían o seu fillo nunha dobre parede e dabanlle de comer a noite.
Dolores non viu ningún paseo, pero o seu avo, pasoulle unha cousa moi curiosa, no seu pobo habían matado a case todos, e unha noite ian buscalo a el,pero el escondeuse, e logrou que non o levaran.
a súa familia nunca pasou fame, nin ela nin os eus pais, xa que eles criaban porcos, patacas, vacas, pescaban... entón nunca pasoulles iso.
Unha das cousas mais curiosas que contoume e que coñecia o estraperolo, na súa vila había unha rapaza chamaza Paca estraperlista que ía de Ferrol ata Portugal andando por monte e alí coseguía todos osmateriais ncesario, e ó chegar outra vez a Ferrol, vendía as cousas moito mais baratas do normal.
Chegou a vivir o golpe de estado do 1982, ela pasou moito medo xa que toda a familia tiña gripe, e de repente en todas as emisoras da radio empezou a soar música clásica, en todas as emisoras non sabia que facer.
As ropas das mulleres daquela eran un pouco mais distintas, lebaban de cintura para abaixo sempre faldas que nunca se vira a rodilla, e pantalones nunca, despois na parte de enrriba, camisa e camiseta ou un vestido.
Daquela había sempre moitisima solidariedade, por exemplo se se te quema a casa, todos os teus veciños ian axudarche a construila hasta que acabase, un dato curioso e que miña visaboa tiña o único horno de pobo, entón cando ía a prendelo avisaba todo o pobo.
Naqueles anos o ensino era moito mais distinto que agora, porque separaban os rapaces de nenas, e o ensino era de 6 anos ata 14, solo había dúas aulas, unha de nenos e outra de nenas, e estaban 60 alumnos por clase, tamén rezábase ó empezar sempre a clase.
a relixión era unha das cousas que mais mandaba no momento, era casi obligatorio ir todos os domingos a misa, había que ir una vez al año a confesarse e a comulgar, si no era pecado.
Antes o estado das mulleres era moito peor, miña avoa tiña que levar unha firma do seu marido para poder comprar as cousas, tamén ela na iglesia tiña que situarse a lados contrarios na igrexa, homes nun lado e mulleres noutro, contoume una anecdota, que tiña unha amiga que morreuselle o pai, e o que heredou foi o marido, ela non quedou nada.
cando morreu franco, ela estaba preocupada, xa que non sabia se iba a ocurrir.
Contoume que a leite dos americanos era leite en polvo que mandaban os americanos os españois para non pasar fame, na cidade estaba ben pero no pobo non, xa que tiñan vacas e esa leite sabíalles moi mal.
Dolores en ningún momento sufríu medo.




Título

Filomena González fálanos da súa infancia e do ensino durante a ditadura

 

Iker López Mato · 2 marzo 2024 12:48


Foto coa persoa entrevistada

Idade
63

Historia
Sobre a súa infancia, Filomena cóntanos que naceu en Os Ánxeles, Brión, en 1961. Filla de costureira e albañil. Os seus pais traballaban tamén nas leiras da xente rica, por iso viñeron de Órdes ata Os Ánxeles. Alí os seus primeiros catro anos de vida. Desa época, lembra como a súa nai e as súas tías subían ata Santiago camiñado para ir vender ao mercado porque non había coches e era a súa forma de obter cartos. Con catro anos, foi vivir a Órdes cos seus avós e co seu irmán pequeno porque os seus pais emigraran a Suiza por traballo. Desde ese momento ata os doce anos de idade conviviu con tres primos máis pola mesma situación de emigración. Foron bos anos da súa nenez. Iban á escola no Casal e recorda que a súa avóa leváballes a comida preto da escola para que non tivesen que recorrer tanto camiño de volta. Estudaba nunha escola soamente de mulleres, porque a dos homes estaba separada. Ten o recordo dunha profesora que tivo, chamada doña Helena, á que lembra con moito cariño porque lles daba leite de cabra para beber. Os seus primos non tiveron a mesma sorte ca ela. A eles pegábanlles e castigábanos constantemente. Na escola só se falaba en castelán e aprendían a facer contas simples e a ler. Ao cumplir os 6 anos foi estudar a Órdes, onde comezou con asigntauras coma matemáticas, lingua castelán ou historia. En todo este tempo recibía visitias anuais da súa nai e, para cando cumpliu os 12, seus páis volveron de Suiza e foron vivir xuntos á Coruña. Alí rematou os estudos (oitavo de EGB) e fixo un curso de mecanografía e taquigrafía, mais rematou traballando de costureira ca súa nai. Con quince anos coñeceu ao meu avó e, tres anos máis tarde casou con el, para dar a luz ao meu pai e ao meu tío aos vinte anos de idade, no 1981.