Geography and History of Ames

Atrapa un topónimo! « Atrás    

Versión popular do microtopónimo

A Fontezás

 

Sebastián Quintáns Suárez · 4 marzo 2020 16:32


Versión oficial do microtopónimo
Os Corgos, Miso-Lens (San Paio), Ames, A Coruña

Pronuncia do microtopónimo

Fotografía no lugar e coa persoa informante

Localización
Parada # Nombre Descripción Latitud Longitud
1 Os Corgos 42,630232319 -7,567152150

Significado do microtopónimo
Según a informacion da páxina consultada (Galicia Nomeada), recibe o nome de "Os Corgos".
Dita información non se corresponde coa realidade, xa que dita finca ou localización recibe o nome de "Fontezás".
Según os meus informantes, este nome ven dado porque esta finca linda coa fonte pública do lugar.

Clasificación segundo o significado
Hidrotopónimo

Descricións das características naturais
Está situado a 200 metros por enriba do nivel do mar.
Linda cun regato e cunha fonte, polo que fai que sexa unha zona pouco seca e propicia para o cultivo.

Descricións das características antrópicas
Esta finca está situada entre unha zona de monte e outra urbanizada.
Según os meus informantes sempre estivo adicada ó cultivo.
A día de hoxe, está rexistrada como finca urbanizable.

Actividades asociadas ao lugar
Os traballos que se realizaban nesta finca eran de tipo agrícola, (plantación de cereais, patacas, pradeiras, gandeiría...)
Según a información recadada, neste lugar, non consta ningunha festa ou romaría, xa que ditas celebración realizábanse no lugar de Lens, parroquia á que pertence o lugar de Miso.

Mostras de tradición oral
Non constan refráns relacionadas con ese lugar.
Sí podo aportar unha anécdota que lle ocorreu a miña avoa na finca que estou a describir:
- Estaba miña avoa coas vacas (da corda), na leira. De repente unha das vacas, desapareceu como se a tragase a terra, quedando totalmente oculta baixo terra.
Cando se xirou para mirar o que ocorría, solo se vía un pequeno abuxeiro e ó acercarse máis, atopou a vaca deitada nun oco feito pola auga.
Conta ela, que para sacala, tivo que chamar á veciñanza para, coa axuda deles, poder sacar o animal canto antes.

Presenza do microtopónimo en Galicia
Non atopei outros lugares co mesmo nome.

Fotografías do lugar

Fotografías do lugar

Fotografías do lugar

Fontes secundarias empregadas
As fontes empregadas foron:
- Galicia Nomeada
- Nomenclátor Galiza.
(https://www.xunta.gal/nomenclator)

Nome e apelidos
María José Suárez Varela


Versión popular do microtopónimo

Picouso

 

Andrea Barreiro · 24 febrero 2020 10:58


Versión oficial do microtopónimo
Picouso

Pronuncia do microtopónimo

Fotografía no lugar e coa persoa informante

Localización
Parada # Nombre Descripción Latitud Longitud
1 Picouso O monte do Picouso está localizado na provincia da Coruña, no concello de Outes, e na parroquia de San Cosme. 42,797363243 -8,922476838

Significado do microtopónimo
A miña entrevistada díxome que podía ser que o microtopónimo Picouso pode facer referencia a un monte non necesariamente moi alto pero acabado en pico. No caso de Picouso este significado é o que mellor encaixa según o libro Toponimia de Galicia de Fernando Cabeza Quiles. Este monte non é de forma triangular precisamente, tampouco está rodeado de camiños, está acabado en pico, aínda que este non é precisamente moi bicudo. No libro de topónimos de Cabeza Quiles pon que Picouso pode vir da voz celta *bicc ou * beccus, "pico" coa b - enxordecida pola posible influencia do verbo picar.

Clasificación segundo o significado
Orónimo

Descricións das características naturais
O monte do que vou a falar pertence actualmente a miña tía; este está situado preto da punta do Picouto. O monte do Picouso está situado no alto, é un monte en pendente, dende el pódese observar a praia de Testal e tamén unhas vistas moi boas ó mar e ría a Noia ; ao lado do monte transcorre un camiño de grava coñecido como a Senda Verde de Outes. Acceder ó monte e bastante complicado xa que o monte conta cun número moi grande de xestas e toxos, e ó estar en pendente non axuda moito para poder subir o cume. O Picouso conta maioritariamente con exemplares de piñeiro bravo ou marítimo. Segundo a miña madriña este monte destaca polo tamaño das pinas dos piñeiro; cando ela era pequena acudía con seus pais a buscar estas pinas grandes para prender a cociña de ferro.

Descricións das características antrópicas
As únicas características antrópicas deste lugar poden ser as pistas de grava, cemento e madeira da Senda Verde de Outes feitas polo concello; aínda que hai un plan de renovación para este ano, xa que se atopan en bastante mal estado e posiblemente as cambien bastante. No monte podemos atopar os restos dos marcos e de paredes feitas polois donos destes para delimitalos, tamén se pode destacar as pistas de terra que fixeron os motoristas para facer percorridos cas motos polo monte. Se queremos encontar máis elementos realizados polo ser humano xa nos temos que mover un pouco máis adiante para atopar o antigo peirao do Requeixo; pero que se atopa afundido. Cabe destacar que estas zonas de costa deberían limparse máis amenudo, xa que nalgunhas pequenas calas situadas preto do Picouso atopamos a presenza dos plásticos que trae o mar. Polo lugar xa non hai máis restos de construccións do ser humano, só se pode ver ó lexos Noia, e a ponte que enlaza Noia e Porto do Son.

Actividades asociadas ao lugar
Según a miña tía neste monte aproveitábanse os recursos que este ofrecía : recollíanse pinas, cortábanse piñeiros para leña, íase a por " batomada" para os animais; levábanse as vacas ó monte etc. Actualmente meu pai e miña tía van cortar os pinos secos para leña; e a xente vai facer turismo as cabanas de Broña e as de Albeida, polo tanto os días de sol sempre se pode ver algún turista . Polo tanto as actividaes que poden predominar son a sillvicultura o turismo e o marisqueo; xa que a franxa de mar que se atopa preto do Picouso e bastante rica en ameixa é berberecho.

Mostras de tradición oral
Durante este traballo comuniqueime con algunha xente maior para saber se había algunha lenda ou mostra de tradición oral sobre este monte. Ó único que me puido axudar foi meu pai que me contou que unha vez él baixaba co tractor amarelo polo camiño costa abaixo e o tractor doulle a volta. Miña madriña, a miña informante principal díxome que cando aínda non estaba feita a pista de grava había que ir cedo o monte, para non atoparse con ningún carro e non ter que dar a volta co carro das vacas cargado.

Presenza do microtopónimo en Galicia
Este microtopónimo só aparece en Gondomar en Pontevedra, na parroquia de Morgadáns ( Santiago).

Fotografías do lugar

Fotografías do lugar

Fotografías do lugar

Sons adicionais

Fontes secundarias empregadas
A única fonte secundaria que empreguei foi o libro Toponimia de Galicia de Fernando Cabeza Quiles guía da A - Z , de editorial Galaxia. Utilizei as paxinas 494-495.

http://www.caminandoentresenderos.com/?p=7652
https://galicianomeada.xunta.gal/sixtop/inicio
https://www.xunta.gal/nomenclator

Nome e apelidos
María Dolores Freire Rama


Versión popular do microtopónimo

Brañas do Sar

 

Lucía López Martínez · 4 marzo 2020 17:52


Versión oficial do microtopónimo
Brañas do Sar

Pronuncia do microtopónimo

Fotografía no lugar e coa persoa informante

Localización
Parada # Nombre Descripción Latitud Longitud
1 Brañas do Sar Brañas do Sar encóntrase na provincia da Coruña, no concello de Santiago de Compostela e na parroquia de Sar 42,872526574 -8,535901775

Significado do microtopónimo
a) O meu informante di que "Brañas" é un terreo onde apoza a auga a carón dun río, e sobre "Sar" di que refírese ao río que pasa por eses terreos.
B) Brañas ven da raíz céltica: barc ou brac. Refírese a un terreo húmedo ou encharcado. Pasto do verán. Terreo baixo e sempre inundado onde nace a auga. Auga parada,etc...
Sar : "auga, río, lugares encharcados"

Clasificación segundo o significado
Hidrotopónimo

Descricións das características naturais
As Brañas do Sar son un espazo dunhas 33 ha, forman parte da cunca do río Sar o seu paso pola cidade de Santiago de Compostela. Polo levante rodea o barrio de Sar e a súa Colexiata. As Brañas van dende o multiusos de Sar ata Pontepedriña, enmarcadas polo oriente polos montes Viso, gaiás e Santas Mariñas e polo poniente pola fachada urbana da cidade de Santiago.
Neste percorrido o río Sar discurre baixo unha ponte que podería ter unha orixe románica.

Descricións das características antrópicas
Nas Brañas do Sar pódese apreciar restos dalgún muiño posto que noutro tempo aproveitábase o movemento da auga para movelos e triturar o millo. Era unha zona de cultivos que aínda hoxe se conserva en pequenas hortas. A ponte formaba parte da entrada dos peregrinos pola Vía de la Plata a Santiago.

Actividades asociadas ao lugar
Nos séculos xix e a principios do xx desenvolviase unha actividade que eran as lavandeiras a carón da ponte lavaban a roupa e logo tendianas e secábanas más Brañas.
Tradicionalmente e aínda hoxe celebrábase unha festa importante polo San Bras ao principio do mes de Febrero.

Mostras de tradición oral
Unha lenda que se asocia co lugar, é esta que vos vou contar, a cal aconteceu en 1808 durante a invasión Francesa:
Na Colexiata de Sar estaban as tropas de Napoleón que paraban a beber na fonte cando de súpeto desapareceu o capitán. A semana seguinte outra compañía con outro capitán pararon a beber e tamén desapareceu. Os mandos superiores o día seguinte mandaron a beber os soldados e sen que se percatasen mandaron duas compañías detrás deles, estas compañías seguiron aos soldados e descubriron que había un grupo de homes que levaba un bulto nun saco, os mandaron parar e viron que no vulto iba o tercer capitán. Dende aquela esa fonte situada na Carballeira entre Sar e a estrada de Santiago-Ourense chamanlle "A Fonte dos Capitáns"

Presenza do microtopónimo en Galicia
Outros lugares onde se atopa o microtopónimo son:
El prado de las Brañas e Molino de las Brañas.

Fotografías do lugar

Fotografías do lugar

Fotografías do lugar

Vídeos adicionais

Vídeos adicionais

Fontes secundarias empregadas
https://www.parquefluvialdesantiago.org/es/toponimia-y-microtoponimia/ acceso o día 4/3/20
http://www.santiagoturismo.com/parques-e-xardins/paseo-fluvial-do-rio-sar acceso o día 4/3/20

Nome e apelidos
José Martínez Besada
Amparo Martínez Besada


Versión popular do microtopónimo

Os Tres Picos

 

Fabián Fernández Fernández · 29 febrero 2020 16:37


Versión oficial do microtopónimo
Non se coñece ningún rexistro oficial do microtopónimo.

Pronuncia do microtopónimo

Fotografía no lugar e coa persoa informante

Significado do microtopónimo
a) En base ás fontes orais consultadas, o significado e conseguinte nome do microtopónimo Os Tres Picos ten a súa orixe nunha construción inacabada situada no lugar. Os tres picos aos que se refire son os pinchóns sobresaíntes dos que consta a fronte; e os responsables deste nome tan singular e descritivo, en gran medida, son os rapaces do lugar que pasaban alí moitos intres de ocio, especialmente no verán. Deste xeito, o nome actual acabou collendo cada vez máis forza e sona entre a xente da contorna, ata deixar pegada e acabar empregándose por novos e vellos

O proxecto desa construción que tanto ten que ver co significado do mircrotopónimo, segundo me contaron, pretendía ser unha fábrica de conserva e salgadura de peixe, levado a cabo por un empresario pertencente a unha familia de orixe catalá, os Romaní, dedicada desde sempre ao sector conserveiro. Félix Romaní, como se chamaba o empresario, comezaría a construír no ano 1920, pero morrería en accidente de moto dous anos despois e con el o seu proxecto.

b) Segundo os datos facilitados, os que xa coñecía de antemán, e a escasa documentación existente sobre o tema, debido a que se trata dun microtopónimo relativamente recente e non oficial, está claro que o lugar debe o seu nome á forma peculiar desa construción inacabada. Curiosamente, esa estrutura esquecida, sen divisións no interior, ten algo que a fai impactante á vista, e ese ''algo'' é a súa silueta, caracterizada por tres picos ou pinchóns na parte superior que lle dan sentido e significado ao microtopónimo, facéndoa visible e atractiva desde diferentes ángulos e lugares da vila.

Clasificación segundo o significado
Construcións

Descricións das características naturais
Os Tres Picos é un espazo situado a carón do mar, ao pé do alto do lugar de Boa Vista e ao abeiro dos ventos do nordés. Rodeado de vexetación autóctona e ao cal se pode acceder por terra, a través dun estreito e inclinado camiño, ou por mar. O lugar está bordeado por un extenso areal que une as praias da zona e desde o cal se poden contemplar unhas espectaculares vistas da ría e da vila de Muros.

Descricións das características antrópicas
No lugar destaca a presenza dunha construción en ruínas situada enriba dunha plataforma de pedra que a protexe do mar, e á cal se accede doadamente grazas a un peirao cunha pequena rampla. Dita construción está configurada con tres corpos rectangulares iguais, aliñados de norte a sur e rematados con cadansúa cuberta a dúas augas e forte pendente. En cada un dos corpos da estrutura podemos apreciar catro ocos correspondentes a unha porta e tres ventás.

Actividades asociadas ao lugar
As actividades que se desenvolven no lugar son principalmente relacionadas co tempo de lecer ou de tipo mariñeiro. É un sitio especialmente concorrido no verán polos rapaces do lugar que pasan alí moitas horas, ben para bañarse, ben para conversar ou simplemente como lugar de xuntanza. Por outro lado, e dado que está a carón do mar, adoita estar frecuentado por pescadores ou afeccionados á pesca. É habitual ver o peirao que alí se atopa cheo de mariñeiros faenando coas súas embarcacións ou pescando, así como rapaces lanzándose ao mar.

Mostras de tradición oral
Dado que estamos fronte a un microtopónimo de creación relativamente recente no tempo, non hai documentadas mostras de tradición oral que poida ofrecer, por iso decidín contar unha anécdota interesante que me contou miña nai sobre miña avoa. Parece ser que cando era nova, buscando berberechos pola zona dos Tres Picos, albiscou unha especie de mancha escura no mar que lle chamou moito a atención. Ao achegarse para comprobar o que podía ser, levou unha grata sorpresa ao decatarse de que estaba ante un gran niño de centolas. Quedou tan abraiada co seu descubrimento, que moi nerviosa comezou a collelas pensando no ledos que quedarían na casa cando chegase co seu botín. Así foi, aquel día houbo mariscada para todos e aínda hoxe conta con gran satisfacción a súa fazaña.

Presenza do microtopónimo en Galicia
O único microtopónimo similar que atopei foi A dos Tres Picos, situado en Burgueira (San Pedro), Oia, provincia de Pontevedra.

Fotografías do lugar

Fotografías do lugar

Fotografías do lugar

Fotografías adicionais

Vídeos adicionais

Fontes secundarias empregadas
https://toponimia.xunta.gal/gl/visor?termino=Os%20Tres%20Picos (6 de febreiro de 2020)
https://galicianomeada.xunta.gal/sixtop/toponimos/fichapublica/102387
(6 de febreiro de 2020)
https://www.asociacionbuxa.com/patrimonio/detalle/410
(10 de febreiro de 2020)
https://rutasboavista.es/producto/ruta-fabrica-tres-picos/
(10 de febreiro de 2020)
https://academia.gal/dicionario
(Varios días)
Grupos formados na rede social Facebook: Muros na rede, I Love Muros ¡, I Love Muros II e The Muros Times,

Nome e apelidos
María de la Paz Fernández


Versión popular do microtopónimo

Rebordelo

 

Alberte Carballo Fernández · 16 febrero 2020 17:02


Versión oficial do microtopónimo
Rebordelo

Pronuncia do microtopónimo

Fotografía no lugar e coa persoa informante

Localización
Parada # Nombre Descripción Latitud Longitud
1 Rebordelo Provincia: A Coruña Concello: Muros Parroquia: Serres 42,803518633 -9,048866156

Significado do microtopónimo
Pregunteille ó meu avó se sabía algo sobre a orixá deste topónimo pero non me dijo nada, non sabía moi ben de de onde viña.
Segundo as minas pescudas no internet, Rebordelo significa terra abundante de carballos. Despois de descubrilo, volvinlle a preguntar a meu avo dicindolle o significado e preguntandolle se por aquela zona antes había moitos carballos, pero tampouco me soubo responder.

Clasificación segundo o significado
Fitotopónimo

Descricións das características naturais
Sitúase nun val encaixado entre montañas e está atravesado por un regato, rodeado de bosques de piñeiros e eucaliptos nunha zona húmida.

Descricións das características antrópicas
O lugar de Rebordelo é unha aldea rural rodeada por zonas de cultivo. Preto hai varios hórreos e dous muiños en ruinas.

Actividades asociadas ao lugar
Na aldea practicase a gandería, a agricultura e a carpintería.

Presenza do microtopónimo en Galicia
Hai trece Rebordelos en toda Galicia: cinco na provincia de A Coruña, seis na provincia de Lugo, e dous na provincia a de Pontevedra. Este topónimo amén e topa neutras partes de Galicia pero con diferentes variacións: con unha "O" ou "Os" ó comezo e unha "S" ó final (O/Os Rebordelo/s). Tamén podemos atopalo con "de arriba" e "de abaixo" (Rebordelo de arriba/de abaixo).

Fotografías do lugar

Fotografías do lugar

Fotografías do lugar

Fotografías do lugar

Fotografías adicionais

Fotografías adicionais

Fotografías adicionais

Fotografías adicionais

Fotografías adicionais

Fontes secundarias empregadas
Coutodaeirexiña. https://coutodaeirexinha.gal/rebordelo/ Acceso o día 25 de febreiro

Nome e apelidos
Jesús Fernández Formoso