Historia
Elas dúas viviron durante a súa infancia, adolescencia e adultez a longa etapa da guerra civil, ditadura e transición cara a democracia española, coas súas consecuencias. Son un testemuño fiel deses anos, nos que pasaron e recopilaron bastantes experiencias e historias. Nesta entrevista contáronme algunhas delas, as cales vou relatar a continuación.
A miña bisavoa viviu a guerra civil cando era só una nena, motivo polo que agora non recorda case nada deses anos. Sen embargo, do que sí se lembran as dúas son das historias contadas polos seus proxenitores acerca das súas propias vivencias. Por poñer un exemplo, o pai da miña avoa tivo que participar na guerra, no bando dos franquistas (estivo neste bando por obrigación, xa que na zona onde vivía era maioritariamente partidaria desta organización), e á volta non quixo falar dese tema polos traumas que lle deixou (un deles foi a masacre acontecida nunha das batallas, na que só el quedou con vida, grazas a facerse o morto). Por outra banda, a miña bisavoa conta que o seu pai estivo agochado durante ese tempo para non ser recrutado por ningún bando e ter que loitar. Finalmente non puido evadilos, e foi cara ao final do conflito.
Xa sendo nenas, e estando nunha ditadura, comezaron a acudir ao colexio. Din que se impartían estudos moi básicos, en instalacións pouco decentes. Non tiñan cadernos ou lapis, senón que tiñan un pequeno encerado no cal facían os exercicios encomendados. Relata tamén a miña avoa que nos recreos, de vez en cando, a mestra dáballes un vaso de leite (en po) acompañado por unha lasca de queixo. Todos os nenos desfrutaban dese momento, xa que debido á fame dese tempo, aquel xesto era moi agradecido. Falando de comida, durante esa época contan que houbo tamén racionamento nos distintos produtos básicos. Repartían á xente unha cestiña con un par de alimentos como leite en po, azucre, ovos, etcétera. Outra cousa que destacan é a gran influencia que a Igrexa tiña por aquelas, sobre todos nos pobos pequenos como os seus. Se ben non era tan poderosa como o grupo franquista, adoitaban acosar ou marxinar a aqueles que non foran á misa ou non tiveran feito algún dos sacramentos. Sumado a isto, o sacerdote pasaba por todas as casas os domingos para pedir o décimo, que era obrigatorio. Por último a resaltar, miña bisavoa di que polas penurias daquela época, ela tivo que poñerse a traballar sendo aínda unha nena pequena, como criada nunha casa máis adiñeirada, para poder sacar algo de diñeiro e saír adiante.
Cando se fixeron adultas, ambas buscaron traballo pola zona, pero por desgraza era moi complicado atopar un posto durante o franquismo, polo que tiveron (como moitos outros) que emigrarse fóra de España durante uns anos para conseguir os cartos precisos. A miña bisavoa marchou a Caracas, Venezuela, e se puxo a servir unha vez máis nunha casa de xente cun estrato económico alto. Así, reunía diñeiro que mandaba ata Galicia para manter ao seu fillo, que quedara aquí. Miña avoa, pola súa parte, non se exiliou exactamente, senón que durante longas tempadas marchou co seu pai a Francia, para traballar alí como “temporeira” (esta práctica era coñecida coma emigración estacional). O punto de todo isto, é que grazas á súa saída, puideron ver o que era a liberdade, xa que moitas das cousas das que tiñan prohibidas aquí, podían facelas sen problema neses países.
Cando morreu Franco, xa moitos anos despois, contan que foi unha gran noticia para todos. Sentían que por fin acabara unha época moi dura para elas. Recordan que durante a transición, houbo moitos discursos na súa zona falando dos beneficios da democracia, e que cando chegou a hora de votar a a aprobación desta, chegoulles a todos un papeliño expresamente dende Madrid, onde se debía rechear un recadro cun “SÍ” ou “NO” dependendo da túa escolla, para mandar de novo á capital. Logo, co intento de Golpe de Estado de Tejero, admiten que pasaron moito medo, porque temían volver ao de antes. (+ no documento)