Atrapa un topónimo! - KaleidoScapes

Versión popular do microtopónimo

A Tenza Longha

Álvaro Abad Carballeira · 5 marzo 2020 23:42

Versión oficial do microtopónimo
A Tenza Longa

Pronuncia do microtopónimo

Fotografía no lugar e coa persoa informante

Localización

Parada #	Nombre	Descripción	Latitud	Longitud
1	O Barreiro, A Coruña, Galicia	Finca de labranza rodeada de árbores e situada ao carón dunha casa de tres alturas.	43,235376200	-8,022485000

Significado do microtopónimo
a) Según as fontes orais, tenza longa refírese a unha finca agrupecuaria moi longa
b) Tras botar unha ollada na RAE e noutras páxinas, non encontrei significado das dúas palabras como topónimo, pero busquei o significado de tenza, e resulta que fai referencia a fincas de cultivo que pertencen a todos os veciños.
Polo tanto, o significado encontrado nas bibliografías aseméllase bastante ao recollido nas fontes orais.

Clasificación segundo o significado
Explotacións agropecuarias

Descricións das características naturais
Sitúase nunha pendiente bastante pronunciada enrriba do barranco da loba, a carón da serra da Loba, a 400 metros de altitude e a 500 metros de distancia do río Mandeo. Ao seu redor encontramos un prado de gran extensión, e diferentes fincas de grande superficie cubertas por diferentes coníferas e outras especies de árbores autóctonas (carballos, budios...) Tamen podemos apreciar distintas obras feitas polo ser humano nos úntimos 70 anos (unha casa de tres alturas, un lavadoiro de pedra, un galpón e unha pequeniña esplanada) que ainda que non ocupan moita superficie da finca, prexudican á súa utilidade como campo de cultivo.

Descricións das características antrópicas
Nesta finca podemos encontrar diferentes elementos feitos polo ser humano realizados nos ultimos 70 anos, como por exemplo, un lavadoiro de pedra que actualmente se encontra en deshuso, un galpón no que se garda a leña, unha casa, unha esplanada para eventos recreativos,e uha gran mesa de pedra para grandes comidas familiares. Toda a finca está rodeada por un muro de formigón recuberto de pedra artificial xunto con un ou dous metros de rede por enrriba.

Actividades asociadas ao lugar
Debido á súa gran superficie, actualmente a finca ten tres partes nas que se realizan diferentes actividades, ten a parte de cultivo, que debido a problemas familiares fai uns meses que esta en deshuso como se pode apreciar nas fotos ( confío en que dentro de pouco se volva a retomar a actividade como ata fai pouco), ten a zona na que se encontra a casa e todas as contruccións, e por último ten a parte na que se encontran as árbores froiteiras (cerdeiras,maceiras, aveleiras, figueiras,pereiras...)

Mostras de tradición oral
Mesmo da finca non hai ningunha mostra de tradición oral, pero a uns poucos minutos, na serra da loba hai un vello cruceiro do sigo XIX que agocha unha lenda moi famosa, a lenda de Pepa a Loba. Conta que na zona, vivía unha muller, Pepa, cunha vida normal, ata que un dia foi agredida sexualmente e o seu marido foi asasinado. A raíz dese sucedido, Pepa vivía nun sufrimento continuo por parte da xente adinerada e superior a ela económicamente. Un día decidiu cambiar e empezar a tomar a xustiza pola súa man, comezou a alterar a vida dos ricos, roubándolles as súas pertenenzas de valor para o seu reparto entre os pobres. Podese dicir que era unha especie de bandoleira parecida a Robin Hood. Foi unha gran loitadora na prol da xustiza social.
Pero como con todas as lendas, non se sabe canto hai de certo...

Presenza do microtopónimo en Galicia
Despois de realizar a búsqueda na páxina da xunta, chegamos á conclusiión de que non hai sitios co nome de Tenza Longa en ningún outro lugar de Galicia.

Fotografías do lugar

Fotografías adicionais

Fontes secundarias empregadas
Real academia galega: (FONTE DIXITAL)
https://academia.gal/dicionario?
Acceso o día 29/02/2020

Páxina oficial do concello de Aranga: (FONTE DIXITAL)
http://www.aranga.es/
Acceso o día 29/02/2020

Nome e apelidos
Pilar Maceiras Acción

Versión popular do microtopónimo

O Pedroso

Andrea Vilas Pampín · 5 febrero 2020 16:30

Versión oficial do microtopónimo
"Monte Pedroso"

Pronuncia do microtopónimo

Fotografía no lugar e coa persoa informante

Localización

Parada #	Nombre	Descripción	Latitud	Longitud
1	O Pedroso	Monte localizado ao noroeste de Santiago de Compostela.	42,888843072	-8,570988145

Significado do microtopónimo
Segundo a miña informante, o topónimo O Pedroso refírese a un pico alto con moitas penedas. Segundo o estudios de toponimia aos que acudín, o topónimo Pedroso provén do latín pedrosum e designa un lugar con moitas pedras.

Clasificación segundo o significado
Orónimo

Descricións das características naturais
O Pedroso é un monte situado preto de Santiago de Compostela. A súa vexetación está formada principalmente por pinos, aínda que tamén posúe un poboación destacable de outras árbores coma acacias. Unha das súas características que máis definen ao monte e a súa gran cantidade de pedras de gran tamaño.

Descricións das características antrópicas
O Pedroso é un monte cunha gran cantidade de elementos creados polo ser humano. No punto máis alto do cume atópase unha antena para as telecomunicacións. Para conectar a antena cos pobos colindantes, construíronse unha serie de estradas que pasan, ademais, por distintos miradores. Tamén cabe destacar a existencia de distintos cruceiros que forman un vía crucis.

Nos últimos anos construíuse tamén unha área recreativa que aproveitaba as inmediacións das antigas minas de auga. Para acadar o obxectivo de atraer a máis xente, construíron un local para que fixera de bar, un parque para nenos e un par de lagoas artificiais.

Actividades asociadas ao lugar
O Pedroso era un lugar donde a xente cultivaba a terra e onde os gandeiros levaban aos seus animais para que pastasen. Ademais no alto do monte localízase unha gran antena de televisión e radio polo que tamén conta a actividade dos traballadores. A maiores, cabe destacar o uso das minas de auga que hai no alto de O Pedroso e unha cafetería localizada na área recreativa.

O aproveitamento das terras de cultivo, o coidado dos animais e o uso das minas de auga forman parte do sector primario; mentras que a antena para as telecomunicacións e o bar forman parte do sector terciario.

Mostras de tradición oral
Hai unha lenda que di que as minas de agua de O Pedroso era en realidade uns túneles que servían de pasadizo para que as monxas do convento de San Francisco puideran chegar ata a Catedral. Esta historia non foi comprobada polo momento, pero é bastante improbable que sexa verdade porque os nenos acostumaban a xogar nas minas e nunca encontraron nada.

Presenza do microtopónimo en Galicia
Ademais de este monte tamén existen:
-Río Pedroso, en Chantada (Lugo)
-Río Pedroso, en Viveiro (Lugo)
-Pedroso de Arriba, en Begonte (Lugo)
-Pedroso de Abaixo, en Begonte (Lugo)
-O Pedroso, en Chantada (Lugo)
-O Pedroso, en Friol (Lugo)
-O Pedroso, en Mondoñedo (Lugo)
-O Pedroso, en As Neves (Pontevedra)
-O Pedroso do Norte, en Padrón (A Coruña)
-O Pedroso do Vendaval, en Padrón (A Coruña)
-O Pedroso, en Sarria (Lugo)
-Pedroso, en Vila de Cruces (Pontevedra)
-O Pedroso, en Vilagarcía de Arousa (Pontevedra)

Fotografías do lugar

Fotografías adicionais

Fontes secundarias empregadas
-Ares Vázquez, Nicandro (2013): "Estudos de toponimia galega". RAG. Páxinas: 614 e 810.

Nome e apelidos
Alicia Agra Carregal

Versión popular do microtopónimo

O pobo recoñece este microtopónimo como Monte de Santa Tecla, Monte de Santa Tegra e Monte de Santa Trega.

Sofía Álvarez Castro · 3 marzo 2020 20:16

Versión oficial do microtopónimo
Monte de Santa Tecla

Pronuncia do microtopónimo

Fotografía no lugar e coa persoa informante

Localización

Parada #	Nombre	Descripción	Latitud	Longitud
1	Monte de Santa Tecla	Este monte localízase na provincia de Pontevedra, no concello da Guarda e non pertence a ningunha parroquia en concreto xa que as tres parroquias (Camposancos, Santa María e Salcidos) teñen unha parte nel.	41,888508879	-8,870902061

Significado do microtopónimo
O meu informante descoñece o significado do microtopónimo, mais díxome que viña dado pola Ermida de Santa Tecla que está situada na cima do Monte. Nas fontes secundarias, atopei que Santa Tecla ou Tecla de Iconio foi a primera muller mártir, é dicir, unha muller que morreu polo seu testimonio da fé en Cristo, e foi considerada santa na Igrexa Católica e mais a Ortodoxa. Un dos edificios relixiosos adicados a esta santa é a Ermida medieval de Santa Tecla, na que gardan unha figura da mártir, donada polo Arzobispo de Tarragona (cidade da que a Santa é patroa), e bríndaselle unha procesión nas Festas de Santa Tecla, que se celebran o 23 de setembro no propio monte.

Clasificación segundo o significado
Haxiotopónimo

Descricións das características naturais
O Monte de Santa Tecla é o punto máis ao sur de Galicia, situado na desembocadura do Río Miño. Ten unha altura de 341 metros e posúe dous picos: O de San Francisco e o do Facho.
Respecto á vexetación, case non quedan plantas autóctonas, hai sobre todo piñeiros e eucaliptos, aínda que tamén se conserva laurel, acacia e castiñerio, e incluso se planta, e hai zonas nas que practicamente só hai monte baixo, destacando, xestas, toxos e outros arbustos, e na fauna podemos atopar animais de monte: xabarís, coellos, raposos, culebras, lagartos, aves como mouchos, corvos, pegas e gaivotas por estar a carón do mar.

Descricións das características antrópicas
Como característica antrópica actual, o Monte de Santa Tecla está situado a un lado do pobo, A Guarda, e hai unha estrada que serpentea a súa ladeira ata chegar á cima.
Ademáis, no monte atopamos o Castro de Santa Tecla, unha construcción da cultura castrexa que foi descuberta no siglo XX, precisamente ca construcción da estrada. Este antigo poboado consta con moitas cabanas de pedra e palla (case todas circulares, aínda que non todas) nas que vivía a xente, e outros tipos de estructuras como graneiros, ou recintos para animais, unha muralla de pedra e petroglifos de hai 2000 anos. Tamén se atoparon obxectos do poboado, como lucernas, torques e fíbulas, e estes obxectos consérvanse no Museo Arquolóxico do Monte de Santa Tecla, que se atopa no cume do Monte. Outras pezas foron a parar a outros museos como o de Pontevedra ou o Museo do Pobo Galego.
Por outra parte, xa comentei que o Monte ten dous picos, e no Pico do Facho atópanse antenas modernas de comunicacións, telefonía, etc., e no pico de San Francisco, atópanse algúns locais de hostelería, tendas de recordos, servicios hixiénicos para os visitantes e tamén o Museo.

Actividades asociadas ao lugar
Neste lugar realízanse multitude de actividades diaria e anualmente, e como causa e consecuencia, recibe moitos turistas.
Moita xente traballa no Monte de Santa Tecla xa que ten varios edificios diferentes que reciben xente con frecuencia: o Museo Arqueolóxico, que xa mencionei anteriormente, organiza visitas guiadas, e a xente aproveita a súa visita ao monte para disfrutar das vistas á desembocadura dende a propia cima do monte ou dende algunha cafetería. A xente tamén visita o castro, prescindindo ou non de guías; e mais a Vía Crucis, un camiño de pedra rodeado de cruces que vai dende a antiga Casa Forestal e a Ermida.
Hai varias festividades que están relacionadas ao Monte de Santa Tecla. Unha de elas é a Romaría de Santa Tecla, celebrada o 23 de setembro, un evento relixioso en honor á virxe de Santa Tecla. Ese día hai na Ermida misa solemne, procesión da Santa e despois consérvanse as poxas tradicionais, nas que se subastan productos da terra ou de outro tipo.
A outra festa é a miña favorita. Trátase das Festas do Monte, un evento que se celebra a segunda semana de agosto dende hai máis de cen anos. Estas festas foron evolucionando co paso do tempo, pero o que as caracteriza é o sábado do desfile, no que montóns de bandas do pobo baixan ata o porto tocando tambores e bombos, acompañados por veciños con traxe tradicional galego; e o domingo do Monte, que consiste na subida a pé ao Monte de Santa Tecla, acompañando ás bandas, comidas campestres, bailar e beber viño no que se chama "A Troulada" e xa tirando cara a noite, miles de persoas baixan cheas de viño por dentro e/ou por fora, formando o que chaman "A Desfeita",. Polas noites desa semana gran parte do pobo asiste ás verbenas con atraccións, orquestras e postos de venta.

Mostras de tradición oral
Nin meu avó nin miña avoa coñecen ningunha mostra de tradición oral relacionada co Monte de Santa Tecla, mais si que teñen algunhas lembranzas do lugar.
Meu avó contoume que en tempos de Franco, cando el era rapaz, ía xogar cos seus amigos ao Monte, e había unhas casetas militares na zona baixa, e lembra que algunha vez que se toparan con algún militar en descanso, déranlles merenda.
A miña avoa Visitación tamén ía ás veces ao Monte de Santa Tecla, a buscar "fruma" (como se lle chama alí á folla seca dos piñeiros), pero ela non reparaba tanto nos militares como noutro tipo de refuxios de pedra en ruinas, aos que a xente chamaba "as casiñas dos mouros", mais ela non coñece ningunha lenda nin mito relacionado a elas. Nunca soubo a que estaba referido "os mouros"; podería ter que ver cos musulmáns, aos que tamén se lles chamaba mouros, mais nesa zona non se ten rexistro deles. Tamén podería referirse as mouras, que son un ser mitolóxico anterior á cristianización, propio de Galicia, mais adoita estar en feminino.

Presenza do microtopónimo en Galicia
Co nome de Santa Tecla ou Santa Tegra non existen microtopónimos recoñecidos en Galicia, mais co nome de Santa Trega atopei outro lugar, na parroquia de Teis (San Salvador), que pertence ao concello de Vigo, na provincia de Pontevedra tamén.

Fotografías do lugar

Fotografías adicionais

Sons adicionais

Vídeos adicionais

Fontes secundarias empregadas
Castro de Santa Tecla - Wikipedia, la enciclopedia libre. https://es.wikipedia.org/wiki/Castro_de_Santa_Tecla, acceso o día 3/03/2020
La Ermita medieval del Monte Santa Tecla. https://www.outono.net/elentir/2015/11/21/la-ermita-medieval-del-monte-santa-tecla/, acceso o día 2/03/2020
Tecla de Iconio - Wikipedia, la enciclopedia libre. https://es.wikipedia.org/wiki/Tecla_de_Iconio#Patronazgo, acceso o día 2/03/2020
Nomenclátor - Xunta de Galicia. https://www.xunta.gal/nomenclator, acceso o día 4/03/2020
Lomba Alonso, J (2008): Microtoponimia da Guarda. Concello de A Guarda. P.86.

Nome e apelidos
Carlos Castro Álvarez
Visitación Martínez Baz (Avoa, A Guarda, 83)
Carmen Castro Martínez (Nai, A Guarda, 51)

Versión popular do microtopónimo

Picouso

Andrea Barreiro · 24 febrero 2020 10:58

Versión oficial do microtopónimo
Picouso

Pronuncia do microtopónimo

Fotografía no lugar e coa persoa informante

Localización

Parada #	Nombre	Descripción	Latitud	Longitud
1	Picouso	O monte do Picouso está localizado na provincia da Coruña, no concello de Outes, e na parroquia de San Cosme.	42,797363243	-8,922476838

Significado do microtopónimo
A miña entrevistada díxome que podía ser que o microtopónimo Picouso pode facer referencia a un monte non necesariamente moi alto pero acabado en pico. No caso de Picouso este significado é o que mellor encaixa según o libro Toponimia de Galicia de Fernando Cabeza Quiles. Este monte non é de forma triangular precisamente, tampouco está rodeado de camiños, está acabado en pico, aínda que este non é precisamente moi bicudo. No libro de topónimos de Cabeza Quiles pon que Picouso pode vir da voz celta *bicc ou * beccus, "pico" coa b - enxordecida pola posible influencia do verbo picar.

Clasificación segundo o significado
Orónimo

Descricións das características naturais
O monte do que vou a falar pertence actualmente a miña tía; este está situado preto da punta do Picouto. O monte do Picouso está situado no alto, é un monte en pendente, dende el pódese observar a praia de Testal e tamén unhas vistas moi boas ó mar e ría a Noia ; ao lado do monte transcorre un camiño de grava coñecido como a Senda Verde de Outes. Acceder ó monte e bastante complicado xa que o monte conta cun número moi grande de xestas e toxos, e ó estar en pendente non axuda moito para poder subir o cume. O Picouso conta maioritariamente con exemplares de piñeiro bravo ou marítimo. Segundo a miña madriña este monte destaca polo tamaño das pinas dos piñeiro; cando ela era pequena acudía con seus pais a buscar estas pinas grandes para prender a cociña de ferro.

Descricións das características antrópicas
As únicas características antrópicas deste lugar poden ser as pistas de grava, cemento e madeira da Senda Verde de Outes feitas polo concello; aínda que hai un plan de renovación para este ano, xa que se atopan en bastante mal estado e posiblemente as cambien bastante. No monte podemos atopar os restos dos marcos e de paredes feitas polois donos destes para delimitalos, tamén se pode destacar as pistas de terra que fixeron os motoristas para facer percorridos cas motos polo monte. Se queremos encontar máis elementos realizados polo ser humano xa nos temos que mover un pouco máis adiante para atopar o antigo peirao do Requeixo; pero que se atopa afundido. Cabe destacar que estas zonas de costa deberían limparse máis amenudo, xa que nalgunhas pequenas calas situadas preto do Picouso atopamos a presenza dos plásticos que trae o mar. Polo lugar xa non hai máis restos de construccións do ser humano, só se pode ver ó lexos Noia, e a ponte que enlaza Noia e Porto do Son.

Actividades asociadas ao lugar
Según a miña tía neste monte aproveitábanse os recursos que este ofrecía : recollíanse pinas, cortábanse piñeiros para leña, íase a por " batomada" para os animais; levábanse as vacas ó monte etc. Actualmente meu pai e miña tía van cortar os pinos secos para leña; e a xente vai facer turismo as cabanas de Broña e as de Albeida, polo tanto os días de sol sempre se pode ver algún turista . Polo tanto as actividaes que poden predominar son a sillvicultura o turismo e o marisqueo; xa que a franxa de mar que se atopa preto do Picouso e bastante rica en ameixa é berberecho.

Mostras de tradición oral
Durante este traballo comuniqueime con algunha xente maior para saber se había algunha lenda ou mostra de tradición oral sobre este monte. Ó único que me puido axudar foi meu pai que me contou que unha vez él baixaba co tractor amarelo polo camiño costa abaixo e o tractor doulle a volta. Miña madriña, a miña informante principal díxome que cando aínda non estaba feita a pista de grava había que ir cedo o monte, para non atoparse con ningún carro e non ter que dar a volta co carro das vacas cargado.

Presenza do microtopónimo en Galicia
Este microtopónimo só aparece en Gondomar en Pontevedra, na parroquia de Morgadáns ( Santiago).

Fotografías do lugar

Sons adicionais

Fontes secundarias empregadas
A única fonte secundaria que empreguei foi o libro Toponimia de Galicia de Fernando Cabeza Quiles guía da A - Z , de editorial Galaxia. Utilizei as paxinas 494-495.

http://www.caminandoentresenderos.com/?p=7652
https://galicianomeada.xunta.gal/sixtop/inicio
https://www.xunta.gal/nomenclator

Nome e apelidos
María Dolores Freire Rama

Versión popular do microtopónimo

A aghra dorto

Fernando Ferrer Cuadrado · 1 marzo 2020 16:28

Versión oficial do microtopónimo
A agra do horto

Pronuncia do microtopónimo

Fotografía no lugar e coa persoa informante

Localización

Parada #	Nombre	Descripción	Latitud	Longitud
1	A agra do horto	Provincia da Coruña, concello de Ames, parroquia de Ortoño.	42,869060573	-8,650604345

Significado do microtopónimo
Miña nai conta que este microtopónimo fai referencia a un anaco agrario utilizado para o cultivo de produtos de horta. "A agra" refírese á extensión de terreo utilizado para o cultivo, esta pode ter varios propietarios coma neste caso. O outro substantivo pertencente a este microtopónimo é a palabra horto, que normalmente nomea unha horta familiar de pequena extensión. Esta leira si que é familiar pero non se atopa xusto ao lado da casa e o seu tamaño é maior que o dunha leira familiar habitual.
No caso deste microtopónimo non hai ningunha dúbida en canto á súa clasificación porque este terreo só é utilizado para ser explotado agrícolamente.

Clasificación segundo o significado
Explotacións agropecuarias

Descricións das características naturais
Sitúase nun claro dun bosque roturado para poder ser aproveitado agricolamente. É un terreo con algo de desnivel debido a que se atopa na ladeira dun pequeno outeiro (no que construíron a rotonda na saída de Bertamiráns). As árbores do bosque situado arredor da finca son todos piñeiros e eucaliptos, pois eses terreos utilízanse para a explotación madereira.

Descricións das características antrópicas
Está situada ao carón dunha gran vía de comunicación e tamén os humanos fixeron un pequeno camiño para chegar ata ela cun vehículo para a recollida dos cultivos. Tamén teño que dicir que a mesma "agra" foi labrada polas persoas.

Actividades asociadas ao lugar
Antigamente a actividade agrícola era de gran importancia neste lugar, na actualidade tamén segue utilizándose para o mesmo pero houbo algún ano que o terreo quedou en barbeito. Neste terreo cultívanse diferentes produtos de horta ao longo do ano. Polo tanto, tamén se realiza unha recollida destes cultivos. Non hai rexistros nin lembranzas de que alguna vez se fixese outro tipo de actividade neste lugar.

Mostras de tradición oral
O meu informante transmitiume dous refráns que dicía a súa familia e que recorda como os recitaban seus pais ao chegar de traballar neste terreo:
O labrego quere o sol na porta,
e a chuvia na horta.

Horta mal collida
e vaca mal munguida,
non hai cousa máis perdida.
O informante tamén achegou unha pequena lenda que lle contou seu pai en canto a este lugar. Pois algúns dos veciños contan que se pasas por alí a media noite xusto a noite anterior ao día dos defuntos, sempre pasa un vello tractor de cor vermella sen condutor polo camiño que rodea a leira. Pero se montas no vehículo desapareces, e ao ano seguinte volves aparecer montado no tractor esa mesma noite, xunto con outros 'prisioneiros' desa maldición.
Despois de escoitar esta lenda quedei un pouco sorprendido porque como coñezo tan ben ese lugar, ata imaxinei que podería pasar iso na realidade.

Presenza do microtopónimo en Galicia
En Galicia so existe o microtopónimo "a agra do horto" neste lugar no que estou a traballar. Pero si que hay moitísimos microtopónimos coa palabra "agra" e outros coa palabra "horta" ou "horto". Se busco topónimos por agra atopo bastantes referencias como por exemplo un lugar chamado Agra de Abaixo en Camariñas, Agra de Pares en Arzúa, Agra de Samosteiro en Cambre, Agra do Fondo en Muros, Agra da Pedra en Oleiros, e podería dicir moitísimos máis topónimos relacionados coa palabra agra pero ao final todos indican que ese é ou foi no pasado un terreo para a explotación agrícola. Sen embargo,só atopei catro topónimos coa palabra horto que son Os Hortos en Sober(Lugo), Hortos en Monforte de Lemos, O Hortovello en Río Torto ou Suhortos na Pobra do Brollón.

Fotografías do lugar

Fontes secundarias empregadas
Fontes dixitais utilizadas:
https://toponimia.xunta.gal/gl Acceso o 01/03/2020
https://galicianomeada.xunta.gal/sixtop/inicio Acceso todos os días que se realizou o traballo.
https://toponimiaxermade.blogspot.com/ Acceso o 01/03/2020
https://arqueotoponimia.blogspot.com Acceso o 01/03/2020
https://academia.gal Acceso todos os días que se realizou o traballo.
Fontes analóxicas utilizadas:
Cabeza Quiles,F.(2008):Toponimia de Galicia. Editorial Galaxia. Non lembro as páxinas.
Tamén utilicei unhas vellas fotos que tiña o meu informante na casa.

Nome e apelidos
María Inmaculada Cuadrado Lorenzo

Geography and History of Ames

Atrapa un topónimo! « Atrás Buscar: