Atrapa un topónimo! - KaleidoScapes

Versión popular do microtopónimo

Eigres

Martin Antelo Caamaño · 4 marzo 2020 19:43

Versión oficial do microtopónimo
Eirexa, A

Pronuncia do microtopónimo

Fotografía no lugar e coa persoa informante

Localización

Parada #	Nombre	Descripción	Latitud	Longitud
1	Eirexa, A		42,787400100	-8,726291600

Significado do microtopónimo
Según a miña avóa ese nome se lle puxo porque no medio da aldea estaba a igrexa.
Según has paxinas que busquei di que se lle puxo ese nome pola igrexa

Clasificación segundo o significado
Construcións

Descricións das características naturais
en esta aldea hai moitas leiras nas que a xente pranta diferentes cultivos ,tamén hai un pequeno río que pasa por ali ,e está rodeado de monte ,tamén está cerca dunha carretera general .

Descricións das características antrópicas
Esta situado nunha zona na que se cultiva moito debido a que case todos os séus habitantes teñen leiras donde plantar, tamén hai varios horreos nos que gardan o millo has personas que prantan cultivos e os que non ha maioría deles utilizando para gardar leña. Por último o lado da igrexa hai unha zona na que se realizan has festas e eventos.

Actividades asociadas ao lugar
En esta aldea realizase diferentes festas como : Nuestra señora, San Roque e O Sacramento.
Tamén se realizan eventos como por exemplo que en nadal veñen os Reis Magos e realizase unha cena con todos os miembros da aldea.

Mostras de tradición oral
En Leroño non hai mozas, en Eigres e a flor delas, en Cobas son catibas e en Souto son tarabelas.

Presenza do microtopónimo en Galicia
Non hai ningún máis.

Fotografías do lugar

Fotografías adicionais

Fontes secundarias empregadas
https://es.wikipedia.org/wiki/A_Eirexa 2/3/2020
https://www.xunta.gal/nomenclator?p_p_id=NomenclatorPortlet_WAR_NomenclatorPortlet&p_p_lifecycle=1&p_p_state=normal&p_p_mode=view&p_p_col_id=column-1&p_p_col_count=2 2/3/2020

Nome e apelidos
María Lidia Baliño Miguens

Versión popular do microtopónimo

Balbargos

Antía Rodríguez Ínsua · 3 marzo 2020 16:52

Versión oficial do microtopónimo
Valbargos

Pronuncia do microtopónimo

Fotografía no lugar e coa persoa informante

Significado do microtopónimo
A)María contou que o nome desta aldea proven de "val" máis "bargo" que significa pedra de gran tamaño, e dado que este núcleo de poboción atopase na ladeira do monte San Lois, por iso "val" . Estas pedras usabanse para facer bancais e así que a terra non se moverá. Ademais ela pensa que sempre se escribiu con duas B por un erro na escritura do pasado. Ainda que non nos sabería indicar a época da cal procede este microtopónimo.
B)Segunda as bibliografías que eu consultei a orixe deste nome podería ser a seguinte :
No Tombo de Toxos Outos documentanse en varias ocasións as variantes Barualgos e Barualuos a estas podemoslle engadir a forma Balbargos citada nun documento santiagués de finais do século XIV. Despois de analizar isto resulta posible en termos fóneticos a idea do adxetivo latino Barbaricos, derivado de Barbarus" persoa non graga nin romana"," entre os cristiáns persoa, xentil ou pagán".Esta palabra empregouse nos textos altomedievais, normalmente para fecer referencia aos invasores musulmáns, pola tanto Balbargos puido ser testemuño do asentamento de persoas procedentes dos territorios sometidos ao Islam nos primeiros séculas da Idade Media.

Clasificación segundo o significado
Núcleo de poboación

Descricións das características naturais
Balbargos situase nunha ladeira no monte San Lois mirando cara a ría de Muros e Noia. Nesta aldea atopamos un regato o cal alimenta a unha pequena fonte.

Descricións das características antrópicas
Balbargos é unha pequena aldea. Nela atopamos un lavadoiro e uhna fonte, ademais hai unha pequena capela que agora se atopa en desuso. Nesta aldea tamén hai unha calzada romana , algunhas leiras nas que se cultiba e un lavadoiro.

Actividades asociadas ao lugar
En Balbargos o panadeiro vai todos os días e o pexeiro tamén, salvo os luns. Además a xente adoita ir as días leiras e gorras case diariamente.

Mostras de tradición oral
Unha lembraza de María é que cando era a recollida da semente xuntabase toda a familia e facían unha pequena festa nesta aldea.

Presenza do microtopónimo en Galicia
Este microtopónimo non se atopa en ningún outro lugar.

Fotografías do lugar

Fotografías adicionais

Fontes secundarias empregadas
https://www.lavozdegalicia.es/noticia/barbanza/noia/2015/12/11/valbargos-os-invasores/0003_201512B11E2994.htm
Acceso o día 05/03/2020.

Nome e apelidos
María Oviedo Moas

Versión popular do microtopónimo

O pobo recoñece este microtopónimo como Monte de Santa Tecla, Monte de Santa Tegra e Monte de Santa Trega.

Sofía Álvarez Castro · 3 marzo 2020 20:16

Versión oficial do microtopónimo
Monte de Santa Tecla

Pronuncia do microtopónimo

Fotografía no lugar e coa persoa informante

Localización

Parada #	Nombre	Descripción	Latitud	Longitud
1	Monte de Santa Tecla	Este monte localízase na provincia de Pontevedra, no concello da Guarda e non pertence a ningunha parroquia en concreto xa que as tres parroquias (Camposancos, Santa María e Salcidos) teñen unha parte nel.	41,888508879	-8,870902061

Significado do microtopónimo
O meu informante descoñece o significado do microtopónimo, mais díxome que viña dado pola Ermida de Santa Tecla que está situada na cima do Monte. Nas fontes secundarias, atopei que Santa Tecla ou Tecla de Iconio foi a primera muller mártir, é dicir, unha muller que morreu polo seu testimonio da fé en Cristo, e foi considerada santa na Igrexa Católica e mais a Ortodoxa. Un dos edificios relixiosos adicados a esta santa é a Ermida medieval de Santa Tecla, na que gardan unha figura da mártir, donada polo Arzobispo de Tarragona (cidade da que a Santa é patroa), e bríndaselle unha procesión nas Festas de Santa Tecla, que se celebran o 23 de setembro no propio monte.

Clasificación segundo o significado
Haxiotopónimo

Descricións das características naturais
O Monte de Santa Tecla é o punto máis ao sur de Galicia, situado na desembocadura do Río Miño. Ten unha altura de 341 metros e posúe dous picos: O de San Francisco e o do Facho.
Respecto á vexetación, case non quedan plantas autóctonas, hai sobre todo piñeiros e eucaliptos, aínda que tamén se conserva laurel, acacia e castiñerio, e incluso se planta, e hai zonas nas que practicamente só hai monte baixo, destacando, xestas, toxos e outros arbustos, e na fauna podemos atopar animais de monte: xabarís, coellos, raposos, culebras, lagartos, aves como mouchos, corvos, pegas e gaivotas por estar a carón do mar.

Descricións das características antrópicas
Como característica antrópica actual, o Monte de Santa Tecla está situado a un lado do pobo, A Guarda, e hai unha estrada que serpentea a súa ladeira ata chegar á cima.
Ademáis, no monte atopamos o Castro de Santa Tecla, unha construcción da cultura castrexa que foi descuberta no siglo XX, precisamente ca construcción da estrada. Este antigo poboado consta con moitas cabanas de pedra e palla (case todas circulares, aínda que non todas) nas que vivía a xente, e outros tipos de estructuras como graneiros, ou recintos para animais, unha muralla de pedra e petroglifos de hai 2000 anos. Tamén se atoparon obxectos do poboado, como lucernas, torques e fíbulas, e estes obxectos consérvanse no Museo Arquolóxico do Monte de Santa Tecla, que se atopa no cume do Monte. Outras pezas foron a parar a outros museos como o de Pontevedra ou o Museo do Pobo Galego.
Por outra parte, xa comentei que o Monte ten dous picos, e no Pico do Facho atópanse antenas modernas de comunicacións, telefonía, etc., e no pico de San Francisco, atópanse algúns locais de hostelería, tendas de recordos, servicios hixiénicos para os visitantes e tamén o Museo.

Actividades asociadas ao lugar
Neste lugar realízanse multitude de actividades diaria e anualmente, e como causa e consecuencia, recibe moitos turistas.
Moita xente traballa no Monte de Santa Tecla xa que ten varios edificios diferentes que reciben xente con frecuencia: o Museo Arqueolóxico, que xa mencionei anteriormente, organiza visitas guiadas, e a xente aproveita a súa visita ao monte para disfrutar das vistas á desembocadura dende a propia cima do monte ou dende algunha cafetería. A xente tamén visita o castro, prescindindo ou non de guías; e mais a Vía Crucis, un camiño de pedra rodeado de cruces que vai dende a antiga Casa Forestal e a Ermida.
Hai varias festividades que están relacionadas ao Monte de Santa Tecla. Unha de elas é a Romaría de Santa Tecla, celebrada o 23 de setembro, un evento relixioso en honor á virxe de Santa Tecla. Ese día hai na Ermida misa solemne, procesión da Santa e despois consérvanse as poxas tradicionais, nas que se subastan productos da terra ou de outro tipo.
A outra festa é a miña favorita. Trátase das Festas do Monte, un evento que se celebra a segunda semana de agosto dende hai máis de cen anos. Estas festas foron evolucionando co paso do tempo, pero o que as caracteriza é o sábado do desfile, no que montóns de bandas do pobo baixan ata o porto tocando tambores e bombos, acompañados por veciños con traxe tradicional galego; e o domingo do Monte, que consiste na subida a pé ao Monte de Santa Tecla, acompañando ás bandas, comidas campestres, bailar e beber viño no que se chama "A Troulada" e xa tirando cara a noite, miles de persoas baixan cheas de viño por dentro e/ou por fora, formando o que chaman "A Desfeita",. Polas noites desa semana gran parte do pobo asiste ás verbenas con atraccións, orquestras e postos de venta.

Mostras de tradición oral
Nin meu avó nin miña avoa coñecen ningunha mostra de tradición oral relacionada co Monte de Santa Tecla, mais si que teñen algunhas lembranzas do lugar.
Meu avó contoume que en tempos de Franco, cando el era rapaz, ía xogar cos seus amigos ao Monte, e había unhas casetas militares na zona baixa, e lembra que algunha vez que se toparan con algún militar en descanso, déranlles merenda.
A miña avoa Visitación tamén ía ás veces ao Monte de Santa Tecla, a buscar "fruma" (como se lle chama alí á folla seca dos piñeiros), pero ela non reparaba tanto nos militares como noutro tipo de refuxios de pedra en ruinas, aos que a xente chamaba "as casiñas dos mouros", mais ela non coñece ningunha lenda nin mito relacionado a elas. Nunca soubo a que estaba referido "os mouros"; podería ter que ver cos musulmáns, aos que tamén se lles chamaba mouros, mais nesa zona non se ten rexistro deles. Tamén podería referirse as mouras, que son un ser mitolóxico anterior á cristianización, propio de Galicia, mais adoita estar en feminino.

Presenza do microtopónimo en Galicia
Co nome de Santa Tecla ou Santa Tegra non existen microtopónimos recoñecidos en Galicia, mais co nome de Santa Trega atopei outro lugar, na parroquia de Teis (San Salvador), que pertence ao concello de Vigo, na provincia de Pontevedra tamén.

Fotografías do lugar

Fotografías adicionais

Sons adicionais

Vídeos adicionais

Fontes secundarias empregadas
Castro de Santa Tecla - Wikipedia, la enciclopedia libre. https://es.wikipedia.org/wiki/Castro_de_Santa_Tecla, acceso o día 3/03/2020
La Ermita medieval del Monte Santa Tecla. https://www.outono.net/elentir/2015/11/21/la-ermita-medieval-del-monte-santa-tecla/, acceso o día 2/03/2020
Tecla de Iconio - Wikipedia, la enciclopedia libre. https://es.wikipedia.org/wiki/Tecla_de_Iconio#Patronazgo, acceso o día 2/03/2020
Nomenclátor - Xunta de Galicia. https://www.xunta.gal/nomenclator, acceso o día 4/03/2020
Lomba Alonso, J (2008): Microtoponimia da Guarda. Concello de A Guarda. P.86.

Nome e apelidos
Carlos Castro Álvarez
Visitación Martínez Baz (Avoa, A Guarda, 83)
Carmen Castro Martínez (Nai, A Guarda, 51)

Versión popular do microtopónimo

Santa Lucía

Emma Arias Blanco · 4 marzo 2020 18:26

Versión oficial do microtopónimo
Non se coñece ningún rexistro oficial do microtopónimo.

Pronuncia do microtopónimo

Fotografía no lugar e coa persoa informante

Localización

Parada #	Nombre	Descripción	Latitud	Longitud
1	Santa Lucia		42,973955200	-9,041696200

Significado do microtopónimo
O lugar chámase desta maneira porque dise que Santa Lucía apareceu alí lavando a súa cara nunha fonte (unha fonte natural, sen construccións, que emanaba da terra). Dende entón, a xente acude a lavar os ollos coas augas que se volveron milagrosas, e o pano usado para secalos átase ou cólgase na fonte ou nos matorrais do seu arredor. Cando este seca, todos os males da vista desaparecen.

Clasificación segundo o significado
Haxiotopónimo

Descricións das características antrópicas
Son moi poucos os elementos antrópicos do lugar, pois céntrase principalmente na lenda da fonte milagrosa.
A primeira modificación do lugar foi a fonte, que no seu principio era nada máis que unhas cantas laxes colocadas arredor do manantial para habilitar o uso da mesma.
Despois constriuse a ermida de Santa Lucía, comezada no século XVIII e finalizada no ano 1918 para rendirlle culto á Santa. Un edificio pequeno e sinxelo, dunha sola nave de planta rectangular e de estilo Barroco-Ecléctico.
En outubro do ano 1984, a forza do furacán Hortensia arramplou con todo o tellado da capela, obrigando aos devotos a unha reforma urxente. Debido a isto aproveitouse tamén para reconstruir a fonte; ampliando os seus canos (pasando a ter tres en lugar dun) e o tamaño do monumento, e facendo un pequeno pedestal onde se coloca unha imaxe de Santa Lucía o día da celebración.

Mellorouse tamén o acceso ao lugar, asfaltando o camiño ata a entrada ao recinto, onde tamén se colocaron dous monólitos tallados. O ano pasado tivéronse que habilitar novas vías para o paso de vehículos, debido á ascendente cantidade de xente na festa.

Actividades asociadas ao lugar
Ata fai uns anos, a festa de Santa Lucía celebrábase únicamente o luns de Pentecostés, pero agora a celebración ampliouse un día máis, contando coa participación de dúas orquestras na súa véspera. Isto fíxose para que a xente poida acudir sen dificultade e aumentar así o número de asistentes á misa e á berbena.
Na romaría de Santa Lucía acontece un encontro de todos os santos de Olveira e Olveiroa. Pórtanse en procesión dende cadansúas igrexas, únense no camiño á ermida e continúan o seu percorrido para asistir á misa de Santa Lucía (que se fai no palco da orquestra).
Cando se atopan os santos realízase A Reverencia, é dicir, os de Olveiroa deben permitirlle pasar á Santa (que vén dende Olveira) facendo unha reverencia, e deixándoa liderar o resto de camiño ata a ermida, uníndose á procesión detrás dela ao ritmo da música.

Dende o ano pasado celébrase alí un Rally (Subida a Dumbría), que atrae a moita xente ao lugar e os participantes e público rematan a carreira comendo algo nas carpas do campo da festa.

Mostras de tradición oral
A miña avoa lémbrase de que cando era pequena, no día de Santa Lucía os santos deixábanse na ermida, e despois había que traelos de volta para a igrexa de procedencia. Habían anos nos que chovía moito nesas datas, e non se podían levar os santos á intemperie. Con todo, os sacerdotes dicían que os veciños debían traelos igualmente, pois mentres estivesen alí, non ía escampar.

Na casa da miña avoa nunca se fixeron os traballos de campo no día de Santa Lucía, pois di o refrán: "O que non se fai o día de Santa Lucía, farase outro día", para recordar que é un día de descanso e festa.

Un dos refráns máis coñecidos que mencionan a Santa Lucía é "Por Santa Lucía, achica a noite e crece o día" ou "Santa Lucía, sacas da noite e metes no día", con múltiples variantes. Non obstante, non fai referencia á festa do lugar do que falo (celebrada entre maio e xuño), senón ao día de Santa Lucía do 13 de decembro.

Presenza do microtopónimo en Galicia
Santa Lucía, Guintín, Monforte de Lemos (Lugo).
Santa Lucía de Moraña, Saiáns, Moraña (Pontevedra).
Alto de Santa Lucía, Castrosante, A Pobra do Brollón (Lugo).
Santa Lucía, Queiruga, Porto do Son (A Coruña).
A Santa Lucía, Asados, Rianxo (A Coruña).

Fotografías do lugar

Fotografías adicionais

Vídeos adicionais

Fontes secundarias empregadas
Turismo.gal:
https://www.turismo.gal/recurso/-/detalle/25130/ermida-de-santa-lucia-de-olveira?langId=es_ES&tp=8&ctre=31. Acceso o día 05/03/2020.

Nome e apelidos
María Pérez Domínguez

Topónimo

(no especificado)

Marcos Castro Mallo · 19 abril 2022 09:19

Significado do topónimo
(no especificado)

Clasificación segundo o significado
(no especificado)

Descricións da paisaxe onde se sitúa
(no especificado)

Mostras de tradición oral
(no especificado)

Nome, apelidos, relación contigo e idade
(no especificado)

Geography and History of Ames

Atrapa un topónimo! « Atrás Buscar: