KaleidoScapes

Geography and History of Ames

Atrapa un topónimo! « Atrás    

Versión popular do microtopónimo

A Fontezás

 

Sebastián Quintáns Suárez · 4 marzo 2020 16:32


Versión oficial do microtopónimo
Os Corgos, Miso-Lens (San Paio), Ames, A Coruña

Pronuncia do microtopónimo

Fotografía no lugar e coa persoa informante

Localización
Parada # Nombre Descripción Latitud Longitud
1 Os Corgos 42,630232319 -7,567152150

Significado do microtopónimo
Según a informacion da páxina consultada (Galicia Nomeada), recibe o nome de "Os Corgos".
Dita información non se corresponde coa realidade, xa que dita finca ou localización recibe o nome de "Fontezás".
Según os meus informantes, este nome ven dado porque esta finca linda coa fonte pública do lugar.

Clasificación segundo o significado
Hidrotopónimo

Descricións das características naturais
Está situado a 200 metros por enriba do nivel do mar.
Linda cun regato e cunha fonte, polo que fai que sexa unha zona pouco seca e propicia para o cultivo.

Descricións das características antrópicas
Esta finca está situada entre unha zona de monte e outra urbanizada.
Según os meus informantes sempre estivo adicada ó cultivo.
A día de hoxe, está rexistrada como finca urbanizable.

Actividades asociadas ao lugar
Os traballos que se realizaban nesta finca eran de tipo agrícola, (plantación de cereais, patacas, pradeiras, gandeiría...)
Según a información recadada, neste lugar, non consta ningunha festa ou romaría, xa que ditas celebración realizábanse no lugar de Lens, parroquia á que pertence o lugar de Miso.

Mostras de tradición oral
Non constan refráns relacionadas con ese lugar.
Sí podo aportar unha anécdota que lle ocorreu a miña avoa na finca que estou a describir:
- Estaba miña avoa coas vacas (da corda), na leira. De repente unha das vacas, desapareceu como se a tragase a terra, quedando totalmente oculta baixo terra.
Cando se xirou para mirar o que ocorría, solo se vía un pequeno abuxeiro e ó acercarse máis, atopou a vaca deitada nun oco feito pola auga.
Conta ela, que para sacala, tivo que chamar á veciñanza para, coa axuda deles, poder sacar o animal canto antes.

Presenza do microtopónimo en Galicia
Non atopei outros lugares co mesmo nome.

Fotografías do lugar

Fotografías do lugar

Fotografías do lugar

Fontes secundarias empregadas
As fontes empregadas foron:
- Galicia Nomeada
- Nomenclátor Galiza.
(https://www.xunta.gal/nomenclator)

Nome e apelidos
María José Suárez Varela

Topónimo

(no especificado)

 

Julia Abelleira Ferreiro · 19 abril 2022 09:18


Significado do topónimo
(no especificado)

Clasificación segundo o significado
(no especificado)

Descricións da paisaxe onde se sitúa
(no especificado)

Mostras de tradición oral
(no especificado)

Nome, apelidos, relación contigo e idade
(no especificado)

Topónimo

Augapesada

 

Sabela Vázquez Salgado · 24 abril 2022 19:56


Pronuncia do topónimo

Fotografía no lugar e coa persoa informante

Localización
Parada # Nombre Descripción Latitud Longitud
1 Augapesada. Augapesada é unha aldea do concello de Ames, na parroquia de Santo Tomé de Ames, na provincia de A Coruña 42,885229647 -8,654009906

Significado do topónimo
O meu informante non coñece o significado do topónimo.
Segundo a bibliografía, o nome se divide en duas partes, a primeira Auga, segunda,-pesada ten varias explicacións, sendo a mási aceptada a que di que fai referencia a orixe do topónimo coa ponte do antigo Camiño Real e interpreta o segundo elemento como alteración de "pasada"

Clasificación segundo o significado
Hidrotopónimo

Datos de interese do lugar nomeado

Descricións da paisaxe onde se sitúa
É un núcleo de casas habitadas situado no cruzamento de camiños na vía de Santiago a Fisterra. Ten unha ponte romana pola que antes pasaba o chamado Camiño Real. Está no fondo dun val e a aldea atravesaa o río Rego dos Pasos. Xunto a ponte tamén hai un muiño que está rehabilitado.
No século XIX a casa do concello situouse en Augapesada

Mostras de tradición oral
Non se documentan mostras de tradición oral

Fotografías do lugar

Fotografías do lugar

Fotografías do lugar

Fotografías do lugar

Nome, apelidos, relación contigo e idade
Diego Vázquez Vázquez. Pai. 42 anos

Versión popular do microtopónimo

A Paajada do Santiajiño e a Pedra do Santiaguiño.

 

Nayra Prado González · 1 marzo 2020 10:46


Versión oficial do microtopónimo
A Pedra do Santiaguiño.

Pronuncia do microtopónimo

Fotografía no lugar e coa persoa informante

Localización
Parada # Nombre Descripción Latitud Longitud
1 A Pedra do Santiaguiño. Atópase na provincia da Coruña, no concello de Ribeira e na parroquia de Corrubedo. 42,568847509 -9,076579916

Significado do microtopónimo
Existe unha lenda sobre este microtopónimo basada nunha das invasións que sufriu Corrubedo polos árabes no ano 1602. Dise que antigamente a igrexa tiña moito poder e influencia nas persoas, de xeito que para que a xente fose loitar dicían que si Santiago Apóstolo ía diante gañarían as batallas. Xusto antes do comezo dunha batalla entre cristiáns e moros, apareceu o Apóstolo no seu cabalo desde o monte da cidade (Ribeira) e deu un salto coa finalidade de chegar a Corrubedo, caendo sobre unha rocha. Foi tanta a forza coa que aterrizaron que quedou unha pegada gravada da pata do cabalo. Isto é o que lle da nome á rocha.
Con respecto ao significado para a forma oficial " Pegada do Santiaguiño", fai referencia a pegadas ou insculturas sobre rochas, que, segundo o folcrore popular, corresponden a seres lendarios ou históricos.
Ademáis, este microtopónimo podería considerarse tamén un orónimo, pois a Pedra do Santiaguiño é o nome propio polo que se designa esta rocha.

Clasificación segundo o significado
Anecdótico

Descricións das características naturais
Sitúase no interior dun Cantón, unha masa de terra chá que penetra cara ao interior do mar en forma de pequena pendente. Ao sur desta rocha illada nunha zona de prado atópase unha depuradora.
Cantábrico é un topónimo galego que debe ter a súa base nunha antiga forma preindoeuropea *cant, 'pedra, rocha', presentes noutras palabras como canteira (lugar onde se extrae pedra), cantil (acantilado), cantizo (terrón grande e duro), o catalán cantal (pedra), e canto (pedra redonda). Outros topónimos nos que tamén parece estar presente a base *can ou *cant , referidos a puntas litorais, cons ou cumes de montañas, son, entre outros, Canteiro, Cantiño, O Canto e Cantón; podéndose referir, este último tamén nalgunhas ocasións a prazas ou cantóns das nosas vilas e cidades.

Descricións das características antrópicas
A pedra está situada nunha zona de prado, anteriormente adicada a campo de cultivo ata a desaparición dos traballos rurais, a escasos metros dunha depuradora de augas residuais e unha estrada para acceder a ela.
Segundo fontes orais, parece ser que neste lugar houbo un muíño de trigo situado sobre unha rocha, e despois de estar cantidade de anos xirando, a forma da rocha erosionou deixando sobre ela a marca da amoladora.

Actividades asociadas ao lugar
Pese a que antigamente a actividade agrícola era de gran importancia para os habitantes do lugar e incluso dise que existía un muíño de trigo que funcionou durante anos, a día de hoxe é practicamente inexistente.
Nos derradeiros anos véñense desenvolvendo diferentes andainas percorrendo diversos puntos de interese de Corrubedo, onde a explicación da historia desta rocha levanta maior expectación entre os asistentes. Ademáis, construíronse infraestruturas civís, neste caso unha depuradora e unha estrada que leva á mesma.
Existe unha lenda asociada a este lugar que fai mención a unha batalla desenvolvida alí entre moros e cristiáns. Sen embargo, é ficticia, pois non atopo datos reais que afirmen que se produciu dita batalla en Corrubedo. As lendas contan feitos reais ou fabulosos, e neste caso, mestura elementos reais como foron as batallas entre moros e cristiáns de xeito ficticio, é dicir, erróneo, para así obter finalmente esta lenda.
A día de hoxe non se coñece ningunha actividade de lecer ou festexo na zona deste microtopónimo, pois as festas realízanse no centro da localidade, en Corrubedo.

Mostras de tradición oral
Existe unha lenda sobre este microtopónimo basada nunha das lendarias invasións que sufriu Corrubedo polos árabes no ano 1602. Dise que antigamente a igrexa tiña moito poder e influencia nas persoas, de xeito que para que a xente fose loitar dicían que si Santiago Apóstolo ía diante gañarían as batallas. Xusto antes do comezo dunha batalla entre cristiáns e moros, apareceu o Apóstolo no seu cabalo desde o monte da cidade (Ribeira) e deu un salto coa finalidade de chegar a Corrubedo, caendo sobre unha rocha. Foi tanta a forza coa que aterrizaron que quedou unha pegada gravada da pata do cabalo. Froito dese ímpetu os cristiáns gañaron a batalla.
Os veciños do lugar recoñeceron sempre este microtopónimo en base á súa lenda, e por iso aínda hoxe seguen a chamarlle a Pegada do Santiaguiño. Sen embargo, non existe unha explicación oficial sobre o cambio de nome.

Presenza do microtopónimo en Galicia
Non se coñece ningún lugar que empregue como nome este microtopónimo, mais existe un petróglifo en Ortigueira, na parroquia de San Salvador de Couzadoiro, que ten aspectos en común coa miña rocha. O microtopónimo no caso de Ortigueira chámase O paso da mula, e tamén é unha pedra, neste caso de lousa, a pedra típica da zona, na que hai unhas marcas que segundo a lenda son da mula de Cristo que tropezou alí e, por tanto, similares á da Pedra do Santiaguiño. Ámbalas dúas son pouco profundas e están sobre unha rocha plana, están asociadas a un personaxe principal da relixión católica e presentan un animal que usaban como medio de transporte. Na lenda da Pedra do Santiaguiño aparece Santiago Apóstolo sobre o seu cabalo, mentres que na lenda do Paso da Mula aparece Cristo na súa mula.
Se busco por pegada ou pagada en lugar de por pedra, atopo bastantes referencias como por exemplo un lugar chamado Pedra das Cabras ( preto da aldea de Figueirido , Palmeira, Ribeira), Pagadiña (nome dun sector do monte Ensalde, pertencente ao concello de Boborás, Ourense), Pegada de San Vicente (monte Enxa, parroquia de San Vicente de Noal, O Porto do Son, A Coruña), Pegada do Boi (parroquia de Santa María de Cela, concello pontevedrés de Bueu), e Pegada do Mouro, Pegada do cabalo do Apóstolo ou Pegada de Besta (parroquia de Santo Andrés ou André de Hío, Cangas, Pontevedra).

Fotografías do lugar

Fotografías do lugar

Fotografías do lugar

Fotografías do lugar

Fotografías adicionais

Fotografías adicionais

Fontes secundarias empregadas
 Asociación cultural Corrubedo 11 siglos. https://google.com/amp/s/cabocorrubedo.com/2016/09/18/corrubedo-origen-misterio/amp/, acceso o día 15/02/2020.
Cabeza-Quiles, F. (2008): Toponimia de Galicia. Editorial Galaxia. Vigo. P. 147
Cabeza-Quiles, F. (2008): Toponimia de Galicia. Editorial Galaxia. P. 214
Cobas Fernández, I. (2001): Catalogación arqueológica del ayuntamiento de Ortigueira y prospección de algunos sectores de la comarca de Ortegal. Programa Ortegalia. Laboratorio de Arqueoloxía e Formas Culturais. Universidade de Santiago de Compostela
https://galicianomeada.xunta.gal/sixtop/inicio

Nome e apelidos
Ana Muñiz Brión (informadora principal).
Jose Muñiz Brión.
María Elena Brión Díaz.
Jose Brión Díaz.

Versión popular do microtopónimo

Finca da Estivada

 

Mario Moure · 24 febrero 2020 12:16


Versión oficial do microtopónimo
Non se coñece ningún rexistro oficial do microtopónimo

Pronuncia do microtopónimo

Fotografía no lugar e coa persoa informante

Localización
Parada # Nombre Descripción Latitud Longitud
1 Finca da Estivada 42,762684725 -8,009916601

Significado do microtopónimo
A orixe do nome desta finca provén de que estivada é o proceso de queimar terróns para facer borralla e poder sementar cereais, en este caso centeo.

Clasificación segundo o significado
Explotacións agropecuarias

Descricións das características naturais
Esta finca conta con unha cantidade de herba considerable, situada nunha zona con un certo desnivel. Conta con un par de árbores e pola parte de atrás hai un monte. Na parte de diante hai unha estrada, pero se a cruzas hai unha casa e logo outra vez monte con árbores autóctonos como carballos.

Descricións das características antrópicas
Pois nesta finca nótase o paso do ser humano xa que se poden encontrar elementos para traballar a terra, ao lado hai unha granxa e unha casa onde a veces aparcan un coche na finca. Outro elemento antrópico é a estrada quese sitúa ao lado da finca e o cableado da electricidade que pasa por encima. A uns 20 metros pódese observar un aparcamento de tractores. En definitiva, que hai bastantes elementos do ser humano.

Actividades asociadas ao lugar
Nesta finca a actividade que máis se realiza é a de traballar a terra e cultivar en ela, na granxa da finca houbo animais, aínda que na actualidade esto non segue sendo así. Nesta finca tamén se realizan actividades como colgar a roupa, xa que é un terreno bastante aberto.

Mostras de tradición oral
Non hai mostras de tradicíon oral como lendas ou refráns pero si podo contar algunha anécdota que sucedera en esta finca. Por exemplo de pequeno o meu pai cos seus irmáns e primos xogaban na finca da Estivada ao pilla pilla polos campos de millo e a súa tía enfadábase moito xa que lle estropeaban os cultivos.
Outra anécdota é que na finca existiu unha granxa de porcos que é o edificio de ladrillos que aparece nas fotos, aínda que non chegou a saír de todo ben e ao final acabou cerrando.

Presenza do microtopónimo en Galicia
En Galicia non existen lugares chamados Estivada como tal, pero si Estibada con 'b' xa que provén da palabra 'estaca' en latín. Isto é así xa que proveñen de significados distintos aínda que as palabras tamén sexan practicamente iguais.
Ao principio pensei que o orixe era o mesmo xa que a veces o que pasa e que dun lugar a outro transcríbense mal as palabras e ao final déixanse co erro, aínda que logo descubrín que isto non era así.

Fotografías do lugar

Fotografías do lugar

Fotografías do lugar

Fotografías do lugar

Fontes secundarias empregadas
'Os nomes da terra' de Fernando Cabeza Quiles
'Toponimia Agolada' da Asciación Galega de Onomástica
'Agolada' en Wikipedia
'Diccionario de diccionarios' de Antón Santamarina
'Diccionario de diccionarios do galego medieval' de Ernesto González

Nome e apelidos
Álvaro Negro Cumplido
« Atrás