KaleidoScapes

Geography and History of Ames

Atrapa un topónimo! « Atrás    

Versión popular do microtopónimo

O lavadero (ou O picho da auga) según meu pai chámase así porque antigamente iban as mulleres a lavar a roupa nel. E O picho porque ten unha pedra rematada en punta.

 

Irene Fajín Valiñas · 3 marzo 2020 17:15


Versión oficial do microtopónimo
O Lavadoiro non ten ningún rexistro oficial.

Pronuncia do microtopónimo

Fotografía no lugar e coa persoa informante

Localización
Parada # Nombre Descripción Latitud Longitud
1 Campelo (San fins) 42,897562409 -8,781223462

Significado do microtopónimo
O Lavadoiro é un topónimo que provén do latín lavatorium, derivado de lavare. Indica a acción de lavar, e para iso servía.

Clasificación segundo o significado
Hidrotopónimo

Descricións das características naturais
Sitúase nun val ao lado un monte de robles e eucalitos preto dun río e a carón dún campo.

Descricións das características antrópicas
Sitúase nunha aldea e entre a casa dos meus avós e a estrada. Ao outro lado da estrada hai uns campos para cultivar maioritariamente trigo, e casas ao seu aredor.

Actividades asociadas ao lugar
Nel as anciáns da aldea lavaban a roupa, meu pai xogaba cando era pequeno coa auga, meus irmáns e máis eu xogabamos coas botas de auga fai uns anos.

Mostras de tradición oral
Alí meu pai bañábase cando era pequeno para pasar o tempo. Os homes que levaban as vacas a pastar, levábanas polo camiño alí para que bebesen xa que xusto ao lado hai un camiño con auga correndo todo o tempo.

Presenza do microtopónimo en Galicia
Non existe en ningún outro lugar o microtopónimo O lavadeiro/ O Lavadoiro.

Fotografías do lugar

Fotografías do lugar

Fotografías do lugar

Fotografías do lugar

Fontes secundarias empregadas
Bibliografía:
Ares Vázquez N (2013): Estudos de tomonimia galega (Tomo II). RAG. Páx 982

Nome e apelidos
Carlos Fajín Pais

Topónimo

(no especificado)

 

Julia Abelleira Ferreiro · 19 abril 2022 09:18


Significado do topónimo
(no especificado)

Clasificación segundo o significado
(no especificado)

Descricións da paisaxe onde se sitúa
(no especificado)

Mostras de tradición oral
(no especificado)

Nome, apelidos, relación contigo e idade
(no especificado)

Versión popular do microtopónimo

A Paajada do Santiajiño e a Pedra do Santiaguiño.

 

Nayra Prado González · 1 marzo 2020 10:46


Versión oficial do microtopónimo
A Pedra do Santiaguiño.

Pronuncia do microtopónimo

Fotografía no lugar e coa persoa informante

Localización
Parada # Nombre Descripción Latitud Longitud
1 A Pedra do Santiaguiño. Atópase na provincia da Coruña, no concello de Ribeira e na parroquia de Corrubedo. 42,568847509 -9,076579916

Significado do microtopónimo
Existe unha lenda sobre este microtopónimo basada nunha das invasións que sufriu Corrubedo polos árabes no ano 1602. Dise que antigamente a igrexa tiña moito poder e influencia nas persoas, de xeito que para que a xente fose loitar dicían que si Santiago Apóstolo ía diante gañarían as batallas. Xusto antes do comezo dunha batalla entre cristiáns e moros, apareceu o Apóstolo no seu cabalo desde o monte da cidade (Ribeira) e deu un salto coa finalidade de chegar a Corrubedo, caendo sobre unha rocha. Foi tanta a forza coa que aterrizaron que quedou unha pegada gravada da pata do cabalo. Isto é o que lle da nome á rocha.
Con respecto ao significado para a forma oficial " Pegada do Santiaguiño", fai referencia a pegadas ou insculturas sobre rochas, que, segundo o folcrore popular, corresponden a seres lendarios ou históricos.
Ademáis, este microtopónimo podería considerarse tamén un orónimo, pois a Pedra do Santiaguiño é o nome propio polo que se designa esta rocha.

Clasificación segundo o significado
Anecdótico

Descricións das características naturais
Sitúase no interior dun Cantón, unha masa de terra chá que penetra cara ao interior do mar en forma de pequena pendente. Ao sur desta rocha illada nunha zona de prado atópase unha depuradora.
Cantábrico é un topónimo galego que debe ter a súa base nunha antiga forma preindoeuropea *cant, 'pedra, rocha', presentes noutras palabras como canteira (lugar onde se extrae pedra), cantil (acantilado), cantizo (terrón grande e duro), o catalán cantal (pedra), e canto (pedra redonda). Outros topónimos nos que tamén parece estar presente a base *can ou *cant , referidos a puntas litorais, cons ou cumes de montañas, son, entre outros, Canteiro, Cantiño, O Canto e Cantón; podéndose referir, este último tamén nalgunhas ocasións a prazas ou cantóns das nosas vilas e cidades.

Descricións das características antrópicas
A pedra está situada nunha zona de prado, anteriormente adicada a campo de cultivo ata a desaparición dos traballos rurais, a escasos metros dunha depuradora de augas residuais e unha estrada para acceder a ela.
Segundo fontes orais, parece ser que neste lugar houbo un muíño de trigo situado sobre unha rocha, e despois de estar cantidade de anos xirando, a forma da rocha erosionou deixando sobre ela a marca da amoladora.

Actividades asociadas ao lugar
Pese a que antigamente a actividade agrícola era de gran importancia para os habitantes do lugar e incluso dise que existía un muíño de trigo que funcionou durante anos, a día de hoxe é practicamente inexistente.
Nos derradeiros anos véñense desenvolvendo diferentes andainas percorrendo diversos puntos de interese de Corrubedo, onde a explicación da historia desta rocha levanta maior expectación entre os asistentes. Ademáis, construíronse infraestruturas civís, neste caso unha depuradora e unha estrada que leva á mesma.
Existe unha lenda asociada a este lugar que fai mención a unha batalla desenvolvida alí entre moros e cristiáns. Sen embargo, é ficticia, pois non atopo datos reais que afirmen que se produciu dita batalla en Corrubedo. As lendas contan feitos reais ou fabulosos, e neste caso, mestura elementos reais como foron as batallas entre moros e cristiáns de xeito ficticio, é dicir, erróneo, para así obter finalmente esta lenda.
A día de hoxe non se coñece ningunha actividade de lecer ou festexo na zona deste microtopónimo, pois as festas realízanse no centro da localidade, en Corrubedo.

Mostras de tradición oral
Existe unha lenda sobre este microtopónimo basada nunha das lendarias invasións que sufriu Corrubedo polos árabes no ano 1602. Dise que antigamente a igrexa tiña moito poder e influencia nas persoas, de xeito que para que a xente fose loitar dicían que si Santiago Apóstolo ía diante gañarían as batallas. Xusto antes do comezo dunha batalla entre cristiáns e moros, apareceu o Apóstolo no seu cabalo desde o monte da cidade (Ribeira) e deu un salto coa finalidade de chegar a Corrubedo, caendo sobre unha rocha. Foi tanta a forza coa que aterrizaron que quedou unha pegada gravada da pata do cabalo. Froito dese ímpetu os cristiáns gañaron a batalla.
Os veciños do lugar recoñeceron sempre este microtopónimo en base á súa lenda, e por iso aínda hoxe seguen a chamarlle a Pegada do Santiaguiño. Sen embargo, non existe unha explicación oficial sobre o cambio de nome.

Presenza do microtopónimo en Galicia
Non se coñece ningún lugar que empregue como nome este microtopónimo, mais existe un petróglifo en Ortigueira, na parroquia de San Salvador de Couzadoiro, que ten aspectos en común coa miña rocha. O microtopónimo no caso de Ortigueira chámase O paso da mula, e tamén é unha pedra, neste caso de lousa, a pedra típica da zona, na que hai unhas marcas que segundo a lenda son da mula de Cristo que tropezou alí e, por tanto, similares á da Pedra do Santiaguiño. Ámbalas dúas son pouco profundas e están sobre unha rocha plana, están asociadas a un personaxe principal da relixión católica e presentan un animal que usaban como medio de transporte. Na lenda da Pedra do Santiaguiño aparece Santiago Apóstolo sobre o seu cabalo, mentres que na lenda do Paso da Mula aparece Cristo na súa mula.
Se busco por pegada ou pagada en lugar de por pedra, atopo bastantes referencias como por exemplo un lugar chamado Pedra das Cabras ( preto da aldea de Figueirido , Palmeira, Ribeira), Pagadiña (nome dun sector do monte Ensalde, pertencente ao concello de Boborás, Ourense), Pegada de San Vicente (monte Enxa, parroquia de San Vicente de Noal, O Porto do Son, A Coruña), Pegada do Boi (parroquia de Santa María de Cela, concello pontevedrés de Bueu), e Pegada do Mouro, Pegada do cabalo do Apóstolo ou Pegada de Besta (parroquia de Santo Andrés ou André de Hío, Cangas, Pontevedra).

Fotografías do lugar

Fotografías do lugar

Fotografías do lugar

Fotografías do lugar

Fotografías adicionais

Fotografías adicionais

Fontes secundarias empregadas
 Asociación cultural Corrubedo 11 siglos. https://google.com/amp/s/cabocorrubedo.com/2016/09/18/corrubedo-origen-misterio/amp/, acceso o día 15/02/2020.
Cabeza-Quiles, F. (2008): Toponimia de Galicia. Editorial Galaxia. Vigo. P. 147
Cabeza-Quiles, F. (2008): Toponimia de Galicia. Editorial Galaxia. P. 214
Cobas Fernández, I. (2001): Catalogación arqueológica del ayuntamiento de Ortigueira y prospección de algunos sectores de la comarca de Ortegal. Programa Ortegalia. Laboratorio de Arqueoloxía e Formas Culturais. Universidade de Santiago de Compostela
https://galicianomeada.xunta.gal/sixtop/inicio

Nome e apelidos
Ana Muñiz Brión (informadora principal).
Jose Muñiz Brión.
María Elena Brión Díaz.
Jose Brión Díaz.

Versión popular do microtopónimo

Os Tres Picos

 

Fabián Fernández Fernández · 29 febrero 2020 16:37


Versión oficial do microtopónimo
Non se coñece ningún rexistro oficial do microtopónimo.

Pronuncia do microtopónimo

Fotografía no lugar e coa persoa informante

Significado do microtopónimo
a) En base ás fontes orais consultadas, o significado e conseguinte nome do microtopónimo Os Tres Picos ten a súa orixe nunha construción inacabada situada no lugar. Os tres picos aos que se refire son os pinchóns sobresaíntes dos que consta a fronte; e os responsables deste nome tan singular e descritivo, en gran medida, son os rapaces do lugar que pasaban alí moitos intres de ocio, especialmente no verán. Deste xeito, o nome actual acabou collendo cada vez máis forza e sona entre a xente da contorna, ata deixar pegada e acabar empregándose por novos e vellos

O proxecto desa construción que tanto ten que ver co significado do mircrotopónimo, segundo me contaron, pretendía ser unha fábrica de conserva e salgadura de peixe, levado a cabo por un empresario pertencente a unha familia de orixe catalá, os Romaní, dedicada desde sempre ao sector conserveiro. Félix Romaní, como se chamaba o empresario, comezaría a construír no ano 1920, pero morrería en accidente de moto dous anos despois e con el o seu proxecto.

b) Segundo os datos facilitados, os que xa coñecía de antemán, e a escasa documentación existente sobre o tema, debido a que se trata dun microtopónimo relativamente recente e non oficial, está claro que o lugar debe o seu nome á forma peculiar desa construción inacabada. Curiosamente, esa estrutura esquecida, sen divisións no interior, ten algo que a fai impactante á vista, e ese ''algo'' é a súa silueta, caracterizada por tres picos ou pinchóns na parte superior que lle dan sentido e significado ao microtopónimo, facéndoa visible e atractiva desde diferentes ángulos e lugares da vila.

Clasificación segundo o significado
Construcións

Descricións das características naturais
Os Tres Picos é un espazo situado a carón do mar, ao pé do alto do lugar de Boa Vista e ao abeiro dos ventos do nordés. Rodeado de vexetación autóctona e ao cal se pode acceder por terra, a través dun estreito e inclinado camiño, ou por mar. O lugar está bordeado por un extenso areal que une as praias da zona e desde o cal se poden contemplar unhas espectaculares vistas da ría e da vila de Muros.

Descricións das características antrópicas
No lugar destaca a presenza dunha construción en ruínas situada enriba dunha plataforma de pedra que a protexe do mar, e á cal se accede doadamente grazas a un peirao cunha pequena rampla. Dita construción está configurada con tres corpos rectangulares iguais, aliñados de norte a sur e rematados con cadansúa cuberta a dúas augas e forte pendente. En cada un dos corpos da estrutura podemos apreciar catro ocos correspondentes a unha porta e tres ventás.

Actividades asociadas ao lugar
As actividades que se desenvolven no lugar son principalmente relacionadas co tempo de lecer ou de tipo mariñeiro. É un sitio especialmente concorrido no verán polos rapaces do lugar que pasan alí moitas horas, ben para bañarse, ben para conversar ou simplemente como lugar de xuntanza. Por outro lado, e dado que está a carón do mar, adoita estar frecuentado por pescadores ou afeccionados á pesca. É habitual ver o peirao que alí se atopa cheo de mariñeiros faenando coas súas embarcacións ou pescando, así como rapaces lanzándose ao mar.

Mostras de tradición oral
Dado que estamos fronte a un microtopónimo de creación relativamente recente no tempo, non hai documentadas mostras de tradición oral que poida ofrecer, por iso decidín contar unha anécdota interesante que me contou miña nai sobre miña avoa. Parece ser que cando era nova, buscando berberechos pola zona dos Tres Picos, albiscou unha especie de mancha escura no mar que lle chamou moito a atención. Ao achegarse para comprobar o que podía ser, levou unha grata sorpresa ao decatarse de que estaba ante un gran niño de centolas. Quedou tan abraiada co seu descubrimento, que moi nerviosa comezou a collelas pensando no ledos que quedarían na casa cando chegase co seu botín. Así foi, aquel día houbo mariscada para todos e aínda hoxe conta con gran satisfacción a súa fazaña.

Presenza do microtopónimo en Galicia
O único microtopónimo similar que atopei foi A dos Tres Picos, situado en Burgueira (San Pedro), Oia, provincia de Pontevedra.

Fotografías do lugar

Fotografías do lugar

Fotografías do lugar

Fotografías adicionais

Vídeos adicionais

Fontes secundarias empregadas
https://toponimia.xunta.gal/gl/visor?termino=Os%20Tres%20Picos (6 de febreiro de 2020)
https://galicianomeada.xunta.gal/sixtop/toponimos/fichapublica/102387
(6 de febreiro de 2020)
https://www.asociacionbuxa.com/patrimonio/detalle/410
(10 de febreiro de 2020)
https://rutasboavista.es/producto/ruta-fabrica-tres-picos/
(10 de febreiro de 2020)
https://academia.gal/dicionario
(Varios días)
Grupos formados na rede social Facebook: Muros na rede, I Love Muros ¡, I Love Muros II e The Muros Times,

Nome e apelidos
María de la Paz Fernández

Versión popular do microtopónimo

Brañas do Sar

 

Lucía López Martínez · 4 marzo 2020 17:52


Versión oficial do microtopónimo
Brañas do Sar

Pronuncia do microtopónimo

Fotografía no lugar e coa persoa informante

Localización
Parada # Nombre Descripción Latitud Longitud
1 Brañas do Sar Brañas do Sar encóntrase na provincia da Coruña, no concello de Santiago de Compostela e na parroquia de Sar 42,872526574 -8,535901775

Significado do microtopónimo
a) O meu informante di que "Brañas" é un terreo onde apoza a auga a carón dun río, e sobre "Sar" di que refírese ao río que pasa por eses terreos.
B) Brañas ven da raíz céltica: barc ou brac. Refírese a un terreo húmedo ou encharcado. Pasto do verán. Terreo baixo e sempre inundado onde nace a auga. Auga parada,etc...
Sar : "auga, río, lugares encharcados"

Clasificación segundo o significado
Hidrotopónimo

Descricións das características naturais
As Brañas do Sar son un espazo dunhas 33 ha, forman parte da cunca do río Sar o seu paso pola cidade de Santiago de Compostela. Polo levante rodea o barrio de Sar e a súa Colexiata. As Brañas van dende o multiusos de Sar ata Pontepedriña, enmarcadas polo oriente polos montes Viso, gaiás e Santas Mariñas e polo poniente pola fachada urbana da cidade de Santiago.
Neste percorrido o río Sar discurre baixo unha ponte que podería ter unha orixe románica.

Descricións das características antrópicas
Nas Brañas do Sar pódese apreciar restos dalgún muiño posto que noutro tempo aproveitábase o movemento da auga para movelos e triturar o millo. Era unha zona de cultivos que aínda hoxe se conserva en pequenas hortas. A ponte formaba parte da entrada dos peregrinos pola Vía de la Plata a Santiago.

Actividades asociadas ao lugar
Nos séculos xix e a principios do xx desenvolviase unha actividade que eran as lavandeiras a carón da ponte lavaban a roupa e logo tendianas e secábanas más Brañas.
Tradicionalmente e aínda hoxe celebrábase unha festa importante polo San Bras ao principio do mes de Febrero.

Mostras de tradición oral
Unha lenda que se asocia co lugar, é esta que vos vou contar, a cal aconteceu en 1808 durante a invasión Francesa:
Na Colexiata de Sar estaban as tropas de Napoleón que paraban a beber na fonte cando de súpeto desapareceu o capitán. A semana seguinte outra compañía con outro capitán pararon a beber e tamén desapareceu. Os mandos superiores o día seguinte mandaron a beber os soldados e sen que se percatasen mandaron duas compañías detrás deles, estas compañías seguiron aos soldados e descubriron que había un grupo de homes que levaba un bulto nun saco, os mandaron parar e viron que no vulto iba o tercer capitán. Dende aquela esa fonte situada na Carballeira entre Sar e a estrada de Santiago-Ourense chamanlle "A Fonte dos Capitáns"

Presenza do microtopónimo en Galicia
Outros lugares onde se atopa o microtopónimo son:
El prado de las Brañas e Molino de las Brañas.

Fotografías do lugar

Fotografías do lugar

Fotografías do lugar

Vídeos adicionais

Vídeos adicionais

Fontes secundarias empregadas
https://www.parquefluvialdesantiago.org/es/toponimia-y-microtoponimia/ acceso o día 4/3/20
http://www.santiagoturismo.com/parques-e-xardins/paseo-fluvial-do-rio-sar acceso o día 4/3/20

Nome e apelidos
José Martínez Besada
Amparo Martínez Besada
« Atrás